netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Bewust reduceren
Haico van Nunen

ma 14 oktober 2019
artikel

Klimaattafels, duurzaamheidsgesprekken, RES-plannen en andere overleggen. Er worden volop plannen gemaakt om te kunnen voldoen aan de doelstellingen behorend bij de verduurzamingsopgave. Ook fabrikanten en ontwikkelaars zijn volop bezig met (nieuwe) oplossingen en innovaties. Maar voordat we gaan kijken welke technieken er komen, moeten we eerst met zijn allen accepteren dát er veranderingen nodig zijn en daar ook naar gaan handelen.

Wat mij betreft is de grootste opgave dan ook het duidelijk maken dat er nog veel moet gebeuren willen we in 2050 CO2 neutraal zijn. En daar zit meteen een knelpunt, 2050 klinkt nog zo ver weg, het is bijna sciencefiction. Zo ver weg dat we nog best even kunnen wachten, en er komen vast nog wel innovaties waardoor we in één klap die grote CO2-reductie waar kunnen maken. Met al dit soort redenen blijven we ontkennen dat we nu tot actie over moeten gaan, voordat het te laat is. Dat geldt voor alle sectoren maar met name voor de bouw. Daar hebben we het over producten die 120 jaar mee gaan, en niet over (bijvoorbeeld) een auto die na gemiddeld 17 jaar weer uit ons straatbeeld is verdwenen. Als we ervan uit gaan dat alle nieuwbouw op dit moment CO2-neutraal is, wat nu niet het geval is, dan nog hebben we een renovatieomvang nodig van ruim 250.000 woningen per jaar om de CO2-uitstoot van woningen naar het gewenste niveau (CO2-neutraal) te krijgen.

Een groot deel van de mensen die nu leven maakt dat niet meer mee. Dus waarom zouden zij nu stappen moeten ondernemen? Zeg nu zelf, op een feestje is de verduurzaming nu niet direct hét grote onderwerp wat ter sprake komt. Dat gaat eerder over de vakantie, de nieuwe auto of de studie van de kinderen. Allemaal zaken waar je ook je geld aan uitgeeft en wat nét iets meer aanspreekt dan een geïsoleerd dak of een nieuwe installatie. Er is nog geen noodzaak om tot verduurzaming te komen. Er moet meer besef komen voor de consequenties die onze huidige levensstijl heeft en de manier waarop we daar invloed op uit kunnen oefenen. Met de leus ‘van het gas los’ is hier al wel een poging ondernomen. Maar de vragen en reacties zijn meer uit angst dan uit duurzaamheidsbewustzijn.

Gelukkig zijn er ook initiatieven waar verduurzaming voorop staat, en waar de bewustwording van verduurzaming wordt versterkt. Een aantal voorbeelden uit mijn praktijk.

Scholen

Het afgelopen jaar mocht ik een aantal lessen op een basisschool verzorgen over het thema duurzaamheid. Een goede manier om eens te kijken wat kinderen van 10-11 jaar al weten over duurzaamheid. De eerste les hebben we breed gesproken over wat duurzaamheid is, dat dit dus meer is dan energiegebruik, en dat alles wat we doen een effect heeft op de CO2-uitstoot. Auto en vliegtuig kwamen natuurlijk snel aan bod, maar de impact van het eten van vlees, of de kleding die je draagt was minder voor de hand liggend. Aan het einde van de les hebben we gezamenlijk een quiz gemaakt over de CO2-voetafdruk. En juist de argumentatie die de kinderen gebruikten om tot de antwoorden te komen gaf aan dat ze na deze eerste les al aardig op de hoogte waren. Het was voor hen schokkend om te zien dat de CO2-uitstoot van een vliegreis naar de ander kant van de wereld even hoog was als de hele jaaruitstoot CO2 van een gezin.

In een volgende les zoomden we in op de gebouwde omgeving. Hoe woon je nu en wat kun je aan je woning doen om de CO2-uitstoot te reduceren? Isoleren, glas vervangen, of toch een warmtepomp? Ze zijn er nu allemaal wel achter dat alles met zonnepanelen oplossen niet gaat passen op hun eigen dak. Dit voorbeeld laat zien dat het goed is om vroeg te beginnen met het creëren van duurzaamheidsbewustzijn. En je staat verbaasd met welke vragen ze thuiskomen, waar wij als ouders nog nooit over hebben nagedacht.

"Mensen denken ze dat ze met dubbel glas en een zonnepaneel helemaal klaar zijn voor de toekomst"

Leerwerkakkoord Rotterdam

Ik was bij de ondertekening van het Leerwerkakkoord Energietransitie Gebouwde Omgeving in Rotterdam. Verschillende bedrijven in de energiesector, onderwijsinstellingen en de Gemeente Rotterdam sloten een overeenkomst over het leerwerkakkoord, waarbij de focus ligt op het aan het werk krijgen én houden van mensen, met de energietransitie als drijvende kracht. Het mooie was dat zowel de wethouder duurzaamheid als de wethouder werkgelegenheid op het podium stond bij de ondertekening in Rotterdam. Het maakt duidelijk dat verduurzaming ook kansen biedt voor werkgelegenheid.

Zo gingen er al extra mensen aan de slag als slimme meter installateur, werden werklozen opgeleid als hulpmonteur en werd binnen de MBO Techniek opleiding veel aandacht besteed aan het transitievraagstuk. Juist doordat het leerwerkakkoord een combinatie is van een sociaal vraagstuk en een technisch vraagstuk wordt helder dat het bij de verduurzaming niet alleen om lasten gaat, maar dat er ook lusten zijn. Hiermee wordt verduurzamen van een andere kant belicht, waardoor het een positieve klank krijgt en uitgaat van de kansen die een transitie met zich meebrengt.

Renovatie atelier

Met de onderzoekslijn Duurzame Renovatie bevestigt Hogeschool Rotterdam dat er juist voor de renovatie sector een grote uitdaging ligt. Er wordt praktijkgericht onderzoek gedaan naar vraagstukken rondom renovatie. Het is ondertussen een thema dat in het curriculum op steeds meer plekken terugkomt. Middels een renovatie atelier hebben we de afgelopen maanden samen met woningcorporaties uit Rotterdam en Den Haag en de Gemeente Rotterdam, gewerkt aan diverse vraagstukken rondom de energietransitie, met als doel meer te weten komen over de opgave waar de corporaties voor staan. Door de huidige studenten deze renovatiekennis mee te geven worden ze expert op het vlak van ‘duurzame renovatie’.

De studenten zijn onder andere bezig geweest met wijken uit de proeftuinen aardgasloos, om te kijken welke strategie het beste past bij het aardgasloos maken van een flatgebouw. Maar er heeft een student gekeken in hoeverre je een complex dat nu gerenoveerd wordt, maar nog niet aangesloten kan worden op een warmtenet, hier toch op kunt voorbereiden, noem het ‘warmtenet-ready’. Het renovatie atelier liet aan de hand van zes afstudeerders zien dat er veel verschillende manieren zijn om invulling te geven aan de energietransitie. Maar intern en extern maakt het vraagstukken bespreekbaar over die transitie. Het geeft nog niet de oplossingen, maar zorgt ervoor dat je het gesprek met elkaar aangaat. Als je dat gesprek uitstelt, dan laat de actie ook steeds langer op zich wachten.

Sensoren op reis

Maar hoe krijg je mensen nu zover om over te gaan tot verduurzaming? De meesten weten niet wat ze aan energie verbruiken, of wat ze ervoor betalen. En als ze al over verduurzaming nadenken, dan denken ze dat ze met dubbel glas en een zonnepaneel al helemaal klaar zijn voor de toekomst. Er is geen bewustwording over het huidige verbruik, dus laat staan dat er bewustwording is voor waar ieder huishouden naartoe moet. Vanuit twee onderzoeksprojecten, TKI-Bewoners aan de knoppen en H2020-Triple A Reno, zijn we met meerdere partijen (BouwhulpGroep, Huygen Ingenieurs & adviseurs, Durocan en Europese partners) bezig om te kijken naar mensen en bewustwording.

Om bewoners bewust te maken van hun energiegebruik en binnenklimaat hebben wij een zogenaamde sensoren-roadshow ontwikkeld. We sturen een zestal meetsetjes, niet groter dan een computermuis, op reis. Deze setjes kunnen door gebruik te maken van slimme sensoren en technologie data verzamelen over onder andere het energieverbruik, het wooncomfort én de gezondheid van een woning. En daarvoor hoeven de sensoren slechts vier weken in een woning geplaatst te worden. De bewoners kunnen inloggen in hun eigen portal, waar ze vervolgens de resultaten real-time kunnen bekijken en hierop kunnen acteren. De zes meetsetjes worden door het hele land langs verschillende type woningen en bewoners gestuurd. Niet alleen gerenoveerde woningen maar juist ook woningen waar nog niets aan gedaan is komen voorbij. De data over de kwaliteit van het wonen die hierbij wordt opgehaald kan uiteindelijk iedereen in Nederland gaan gebruiken. Je ziet wat gemiddelde prestaties zijn en wat de waarden in jouw woning zijn. De gedachte hierachter is dat als je weet wat je hebt, je ook na kunt gaan denken over wat je zou willen. Het is toch een kwestie van een latente vraag aanwakkeren. Om het beeld compleet te maken kunnen de sensoren na renovatie nogmaals geplaatst worden, zodat het effect aangetoond kan worden. Zien is tenslotte geloven. Deze aanpak is tweeledig: er wordt praktisch gezocht naar verbeteringen van de woning. Maar gelijktijdig wordt door de meters en de resultaten meer inzicht gecreëerd in bewustwording.

"Misschien moeten we overal een etiket opplakken met de CO2-uitstoot."

CO2 inzichtelijk

Ondanks deze initiatieven beseft de gemiddelde Nederlander niet dat er een probleem is. We horen iets op het journaal over problemen, maar ja, je hoort wel meer op het journaal. Maar wat jouw bijdrage hieraan is, is niet duidelijk. Dat jij per jaar 4.100 kg CO2-uitstoot in je huis, 5.400 kg CO2 door vervoer en nog eens 13.000 kg voor voeding, kleding, inrichting en vrij tijd. De afbeelding van Milieu Centraal laat die verdeling per huishouden zien. Hoe gaan we ervoor zorgen dat iedereen beseft dat dit ons huidige vertrekpunt is, en dat we eigenlijk slechts een blokje over mogen houden ter grootte van het gele stukje uit de afbeelding.

CO2-uitstoot van een gemiddeld huishouden. Beeld: Milieu Centraal

Misschien moeten we overal een etiket opplakken met de CO2-uitstoot. Op het kaartje van je nieuwe trui komt te staan hoeveel CO2 het heeft gekost om die trui in de winkel te hangen, op het pakje vlees in de winkel staat naast de prijs in euro’s ook de hoeveelheid CO2 per kg. Bij auto’s doen we het al, sterker nog, de uitstoot is bepalend voor je wegenbelasting. Maar laten we ons eerst richten op bewustwording. Het laten zien van de effecten, alvorens met straffen aan te komen.

Bewustwording creëren

Duurzaamheid is nog lang niet vanzelfsprekend. Dat betekent dat een van de grootste opgaven voor de komende tijd is ervoor te zorgen dat het besef voor duurzaamheid toeneemt. Dat wil niet zeggen dat we moeten afwachten tot er bewustwording is. We moeten vooral doorgaan met het nemen van duurzame maatregelen. Maar we moeten de buitenwereld meer laten zien wat we doen en wat er mogelijk is. De sensoren roadshow is een goed voorbeeld. We hebben de data nodig om de effecten van verduurzaming te kunnen benoemen, daarvoor gaan de sensoren rond. Maar het zet mensen ook aan het denken over hun eigen woning, zonder dat ze direct aan een oplossing verbonden worden. Het laat hen zien wat hun huidige kwaliteit is. We kunnen wel van bovenaf af gaan dwingen dat er verduurzaamd moet worden, maar als er geen noodzaak is, gebeurt er niets. Duurzaamheid moet iets vanzelfsprekends worden. Alle bovengenoemde initiatieven kunnen een bijdrage leveren aan die bewustwording. Maar dat doe je niet alleen. Dat doe je met verschillende mensen. Met collega’s en vakgenoten, maar ook via studenten en leerlingen en via het brede publiek. Het is dan ook geen kwestie van of – of, maar en – en. Nu wordt vaak ingestoken om mensen te overtuigen van ‘wat’ ze moeten doen, terwijl ze er nog helemaal niet van bewust zijn ‘dat’ ze iets moeten doen. Als de bewustwording er is, dan pas kan de volgende stap genomen worden. Een kwestie van bewust reduceren.

Reacties

Marcel Sijbers - Sijbers bouw -en timmerbedrijf 14 oktober 2019 21:25

Haico, artikel gelezen en zou graag meer willen weten over de "sensoren Roadshow". Ik ben zeer benieuwd hoe het werkt, wat jullie allemaal meten en hoe jullie dit omzetten naar een advies

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren