netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Samen aan zet
Waar is het eigenaarschap gebleven?
Inge van Duijnhoven

di 19 februari 2019
artikel

Velen van ons werken aan de leefomgeving van mensen die wonen in een sociale huurwoning. Wij zijn bezig met renovaties, leefbaarheidstrajecten of complete wijkvernieuwingen. Dit doen we met hart en ziel. Vanuit verschillende invalshoeken en ieder met een eigen opdracht of plan. We voelen ons betrokken bij de mensen in de wijk en willen ons werk graag zo goed mogelijk doen.

In de omgeving waarin wij opereren woont meestal een mix van mensen. Bewoners die het goed gaat, maar ook bewoners die meer ondersteuning nodig hebben. We vinden het als professionals belangrijk dat het goed gaat met alle bewoners en werken zodoende zorgvuldig aan plannen die het woongenot van huurders moeten vergroten. En plannen die niet te vergeten het bezit van corporaties up-to-date houden.

Een andere bril

De processen rondom renovaties, leefbaarheid en wijkvernieuwing zijn lang en vaak ingewikkeld. We bedenken allerlei manieren om onze bewoners te betrekken en nog vaker, te overtuigen, van onze plannen. We organiseren informatieavonden, klankbordgroepen, praten met huurdersverenigingen en bezoeken onze huurders zelfs thuis.

Niet zelden stuiten de door de corporatie en andere professionals bedachte ideeën op weerstand en vragen huurders zich af door en vooral voor wie die plannen eigenlijk bedacht zijn. Voor de corporatie of voor de huurders?

Waarom lukt het, met al onze goede bedoelingen, toch zo vaak niet? Misschien moeten we onze werkwijze eens door een andere bril bekijken.

De medische wereld

In de medische wereld vinden wij het over het algemeen heel vervelend als artsen en hulpverleners een plan maken zonder dat wij daar als patiënt van meet af aan bij betrokken worden. We voelen ons niet gehoord en gezien en willen meedenken en meebeslissen over wat er met ons lijf gebeurt.

Zelf heb ik aan den lijve ondervonden dat een arts met betrekking tot een behandelplan tegen mij zei: “Mevrouw, u moet dat maar overlaten aan de professionals, die weten waar ze het over hebben.” Mijn hakken gingen meteen in het zand! En hoe vaak horen wij niet dat er rondom een geestelijke gezondheidsvraag van een patiënt een plan bedacht wordt waarbij de patiënt zelf, of zijn omgeving, helemaal niet in gekend wordt? Dan voelen we de frustratie en leven we mee. Toch doen we binnen het domein van de sociale huur vaak hetzelfde. We constateren een ‘probleem’, gaan aan de slag met een plan en presenteren dit vervolgens aan onze huurders.

"Ook een ezel blijft stilstaan op het moment dat er aan hem wordt getrokken."

De Nieuwe Route

Een vertaling, voor de meesten van ons invoelbaar, naar het eigen werkveld, haalde ik uit het boek van Anke Siegers: ‘De nieuwe route: transformatie in het sociale domein, samensturing met alle betrokkenen’. Siegers is organisatiepsycholoog, groepsconflictbemiddelaar en veelgevraagd spreker, en houdt zich bezig met het inrichten van een maatschappij waarin samensturing met alle partijen gebruikelijk is. In haar boek beschrijft zij hoe de besluitvormingsprocessen binnen de zorg ingewikkeld zijn en doorspekt met protocollen de werkbaarheid tenietdoen. En vooral wat dit voor gevolgen heeft voor ‘de patiënt’ en daarmee als een boemerangeffect ook weer voor de zorgpartijen.

Gelukkig heeft ze het in het boek ‘De nieuwe route’ niet alleen over het verdwijnen van deze menselijke maat, maar ook over oplossingen die zorgen voor beter gedragen plannen. Toepasbaar in niet alleen de zorg, maar eigenlijk binnen alle sociale domeinen.

Trekken aan een dood paard

Wat maakt nu dat ‘onze patiënten’, ofwel onze huurders, soms zo lastig mee te krijgen zijn in plannen van de corporatie? Veel is terug te herleiden naar hoeveel invloed bewoners mogen uitoefenen. Met andere woorden: als je geen regie hebt over een situatie ben je minder betrokken en voel je over het algemeen ook minder de behoefte om in de plannen van anderen mee te gaan. Huurders die niet mee mogen beslissen voelen zich dus niet verantwoordelijk voor de inhoud én de uitkomst. Dat vertaalt zich in bewoners die opzien tegen de rompslomp, de noodzaak van de plannen niet zien en bang zijn voor financiële consequenties.

In haar boek haalt Siegers een voorbeeld aan hoe professionals de houding van bewoners in participatietrajecten kunnen ervaren¹: “het is trekken aan een dood paard. Dat het dode paard vaak een levende ezel is, blijkt op het moment dat deze burgers ruimte krijgen voor hun eigen initiatieven.” Terecht zegt Siegers: “Ook een ezel blijft stilstaan op het moment dat er aan hem wordt getrokken en geduwd. Wanneer hij er zelf voor kiest en het zelf nodig vindt gaat hij lopen. Bewoners zijn prima in staat om mee te denken en mee te doen. Maar zonder regie en de bijbehorende verantwoordelijkheid komen ze maar lastig in beweging.”

Eigenaarschap teruggeven

En waar is het eigenaarschap van bewoners zelf gebleven? Onze gestructureerde samenleving met al haar goed bedoelde regels en ‘voorzieningen’ heeft ervoor gezorgd dat mensen ‘hulpeloos’ zijn geworden. En niet alleen hulpeloos, inmiddels verwachten onze huurders ook dat de corporatie ‘problemen’ oplost. De hulp wordt geclaimd, want zo hebben we het met elkaar afgesproken.

Maar hoe moet het dan? Want de corporatie wil vooral zo efficiënt en doelmatig mogelijk werken. Ik hoor je denken: “We kunnen onze bewoners toch niet vragen om zelf met een oplossing te komen?” Dat kan wel, maar alleen als regie en zeggenschap goed geregeld zijn. Want zonder regie is er geen verantwoordelijkheidsgevoel. En dat betekent niet ‘U vraagt en wij draaien’. Het betekent een gedeelde verantwoordelijkheid en mee mogen beslissen. Dat is een ander uitgangspunt dan uitgaan van efficiëntie. Het vraagt om aandacht en vertrouwen. En maatwerk. Want elke situatie is anders en elke bewoner is anders. Weer hoor ik je denken: “Onze huurders kunnen zo’n complexe opgave niet overzien.” Dan is het zaak om, zoals Siegers ze noemt, ‘betrokken meedenkers’ in te schakelen die de opgave wel kunnen overzien en bewoners hierin mee kunnen nemen.

Maar bovenal begint het bij jezelf. Met een andere grondhouding. Een houding op basis van gelijkwaardigheid en vertrouwen. Waarbij je ervan uitgaat dat samen optrekken tot betere resultaten leidt. Op die manier kunnen we van ‘hoe krijgen we onze plannen er bij de bewoners doorheen’ naar ‘wat is er nodig om tot een goed en gedragen plan te komen’ gaan.

Medische scenario's

Kijk maar eens naar de volgende scenario’s:
Scenario 1. Een gezin in een buurt heeft het moeilijk. De hulpverlening bepaalt welke zorg nodig is en bekijkt tegelijkertijd het netwerk van de cliënt. Ze zien dat de buurvrouw wel wat zou kunnen doen en dat de moeder van een vriendje van school misschien kan ondersteunen. De hulpverlening maakt een plan, roept alle de partijen bij elkaar, presenteert het plan en verdeelt de rollen. Het gezin geneert zich voor haar situatie en de omgeving wordt opgedragen om te helpen.
Scenario 2. Een gezin in de buurt heeft het moeilijk. De hulpverlening roept cliënt en netwerk bij elkaar. Wat is er nodig aan hulpverlening en wie kan en wil wat doen? De buurvrouw en de moeder van een vriendje van school bieden hun hulp en ondersteuning aan. Samen met het gezin, de buurvrouw en de moeder van het vriendje wordt er een plan gemaakt. Iedereen weet meteen welke rol hij heeft. Het gezin voelt zich gesteund in haar situatie en de omgeving wil zelf graag helpen.

In scenario 1 bepalen de professionals en ligt de regie bij hen. In scenario 2 mag het netwerk meedenken en meebeslissen. Het draagvlak en verantwoordelijkheidsgevoel stijgt.

"Schakel betrokken meedenkers in die de opgave wel kunnen overzien."

Anders denken en handelen

Kunnen we dit toepasbaar maken voor ons eigen werkveld? Natuurlijk! Siegers benoemt in haar boek een mooi rijtje van basisfactoren die nodig zijn², waaronder: regie en verantwoordelijkheid gekoppeld aan eigenaarschap, een gelijkwaardig overleg, doorbreken van geheimen, doorbreken van de wederzijdse greep, georganiseerde tegenspraak, iedereen deelt alle informatie en kennis, samen besluiten. En daarnaast geeft ze een aantal tips over procesvoorwaarden en het stellen van de juiste vragen. Vragen die zeker in een beginfase niet gaan over de inhoud maar over wat er nodig is om een proces goed te laten verlopen.

Uiteindelijk gaat het hier over een wezenlijk andere manier van denken en handelen. Het gaat niet langer over meedenken, maar over meedoen. De regie uit handen geven. Mensen motiveren om daadwerkelijk aan het proces deel te nemen, in plaats van aan de zijlijn toe te kijken. Samen het eigenaarschap dragen en tot een oplossing komen.

Mooie voorbeelden

Vaak voert angst nog de boventoon en is het voor professionals een reden om af te zien van werkelijke participatie van huurders. Veelgehoorde opmerkingen zijn: ‘het proces duurt dan langer’, ‘hoe weten we dan zeker dat we krijgen wat we voor ogen hebben’ en ‘onze huurders willen toch niet meedoen’. Allemaal waar, en meestal zijn deze ervaringen opgedaan in een proces waar geen sprake is van een echt gelijkheidsbeginsel.

Er zijn inmiddels mooie voorbeelden te noemen van trajecten die in werkelijke samenspraak tussen corporatie, betrokken partijen en huurders tot stand zijn gekomen. Trajecten waarbij de corporatie daadwerkelijk de regie uit handen heeft durven geven en waarbij er gewerkt is vanuit vertrouwen. Dat is waar het begint: het vertrouwen dat samenwerken leidt tot betere resultaten. Als we willen dat ons project succesvol verloopt zullen we ruimte moeten geven aan huurders. En we weten allemaal… als je blijft doen wat je deed, krijg je wat je kreeg.

Lesson's Learned: ga samen het wiel uitvinden

Als wij de manier waarop we omgaan met bewoners tijdens een renovatie of wijkvernieuwing kunnen bekijken door een andere bril komen we tot verrassende inzichten. Hoeveel regie geven we huurders eigenlijk? En hoe zouden wij zelf onze eigen aanpak ervaren? Als we onze werkwijze vergelijken met de aanpak van medische behandelplannen krijgt meedenken en meebeslissen plotseling een heel andere lading. Dit inzicht biedt kansen om te kiezen voor een ander pad.

 

De lesson’s learned uit het boek van Anke Siegers gaan vooral over hoe wij tegen ons eigen werk aankijken, de manier waarop we processen inrichten en waarom we vaak niet krijgen wat we graag willen. De belangrijkste voorwaarden voor een succesvolle samenwerking gaan dan ook niet over de inhoud, maar over de manier waarop je met bewoners een proces aangaat.

  • Geef bewoners regie en verantwoordelijkheid en ze zullen zich betrokken voelen en meedenken.
  • Schakel betrokken ‘meedenkers’ in om bewoners te ondersteunen.
  • Een grondhouding van gelijkwaardigheid, vertrouwen en samen optrekken leidt tot betere resultaten.
  • Draag samen het eigenaarschap om tot een geschikte oplossing te komen.

¹ Pagina 44: Bewonersparticipatie
² Pagina 117: Basisfactoren voor de Nieuwe Route

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren