netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Functioneren als een eenheid
Een interview met Jack van der Veen
Erna van Holland

di 28 augustus 2018
artikel

Zijn naam stond op de uitnodiging voor de Renda Denktank op 11 januari jl. en trok veel bezoekers. Groot was de teleurstelling toen Jack van der Veen niet kon komen. Je zou kunnen denken dat we nu al voldoende over ketensamenwerking hebben gesproken; maar dat blijkt niet het geval.

Jack van der Veen is met zijn leerstoel op Nyenrode een deskundige op het gebied van ketensamenwerking. Zelf heeft hij een achtergrond in de logistiek waar ketensamenwerking al veel langer een belangrijk thema is. Samen met Marcel Noordhuis heeft hij onderzoek gedaan om beter zicht te krijgen op toepassingen in de bouw en het stemt hem nog altijd niet vrolijk. Dit betrof het onderzoek van Noordhuis uit 2015: De waarde van ketensamenwerking. Hierbij zijn veel partijen in de bouw ondervraagd naar de ketensamenwerkingen waar zij op dat moment bij betrokken waren. Veel van deze samenwerkingen bleken bij nadere bestudering niet aan de definitie van ketensamenwerking te voldoen. In een echte ketensamenwerking maak je afspraken over een proces en niet over een project. Zo kun je het lerend vermogen in de keten houden en daar dan ook gezamenlijk de vruchten van plukken. Er wordt blijkbaar veel over ketensamenwerking gepraat in de bouw en bij de opdrachtgevers, maar nog altijd niet veel aan gedaan.

Over het onderzoek
De definitie van ketensamenwerking is: het systematisch en strategisch coördineren van (a) traditionele bedrijfsfuncties binnen bedrijven en (b) tussen bedrijven binnen de keten, met als doel om de lange termijn presentatie van zowel de individuele organisatie als ook de keten als geheel langdurig te verbeteren.

Drijfveer van het onderzoek waren de nog altijd hoge faalkosten in de bouw, iets waar maar geen verandering in lijkt te komen. Dit komt door een zevental probleemdossiers die door Jack van der Veen zijn gedefinieerd, te weten: risico’s doorschuiven, geen plan-do-check-act cultuur, tenderen voor de laagste prijs, conflictmodel, gebrek aan vertrouwen, weinig en slechte communicatie en weinig aandacht voor kwaliteit. De vraagstelling die ten grondslag aan het onderzoek lag was: is ketensamenwerking niet de antistof tegen faalkosten?

In het onderzoek werden samenwerkende bouwers en opdrachtgevers (in welke vorm dan ook; contractpartners, bouwteam, ketensamenwerkers, etc.) gevraagd naar de mate waarin er sprake was van: lange termijn samenwerking, het delen van informatie, het vroeg betrekken van bouwpartners, continu verbeteren, gezamenlijk monitoren en een gezamenlijk incentive systeem.

Aan de hand van de gegeven antwoorden werd een zogenaamde ketensamenwerkingsindex (KSI, een getal tussen 0-100%) bepaald; hoe hoger de score, hoe meer het samenwerkingsverband daadwerkelijk gebruik maakt van de verschillende principes van ketensamenwerking. Hierbij is de veronderstelling dat positieve effecten van ketensamenwerking (sneller, beter, goedkoper) alleen tot stand komen als de KSI relatief hoog is.

 

Wat is de essentie van ketensamenwerking?
“Ketensamenwerking kan plaatsvinden binnen organisaties of tussen organisaties. Interne ketensamenwerking betreft de samenwerking tussen afdelingen of bedrijfsonderdelen. Externe ketensamenwerking is de samenwerking tussen verschillende bedrijven in de keten, bij voorkeur met de opdrachtgever erbij. Wat voor beide v geldt, is dat het als een eenheid moet functioneren. De verschillende onderdelen van de keten moeten als een team opereren. De metafoor met voetballen is een makkelijke in deze tijd: het gaat er niet om dat alle spelers individueel beter gaan spelen maar dat het team beter gaat spelen. Er moet een besef zijn dat het eigenbelang wordt gediend door langdurig samen te werken aan een gemeenschappelijk doel. Dat je samen beter gaat presteren zodat klanten jou gaan aanbevelen bij derden. Essentieel is dat het gemeenschappelijke doel boven de eigen belangen wordt gezet. Terug naar het voetbal: niet dat de spits denkt, als ik een doelpunt maak dan kom ik eerder in beeld voor een goede transfer. Maar, laat ik ervoor zorgen dat we als team maximaal presteren.”

Zijn de tijden veranderd waardoor ketensamenwerking niet meer hoog op de agenda staat?
“Marcel en ik zijn met het eerder genoemde onderzoek gestart voor de kredietcrisis. Niemand in de bouwketen wilde naar ons luisteren. Ketensamenwerking stond niet op de agenda. De crisis bracht hier verandering in, voor een aantal partijen was de urgentie duidelijk. Na de crisis vallen partijen weer terug in hun oude gewoonten. Echter, we hebben nu een andere crisis, de crisis dat we niet meer aan toeleveranciers en mensen kunnen komen. Ik zie maar weinig partijen die zich realiseren dat ze hier veel minder door zouden zijn geraakt, als ze beter in de keten hadden samengewerkt. De eeuwige focus op aanbesteden op prijs - zowel door de opdrachtgevers als ook door hoofdaannemers - breekt je namelijk nu op. Je hebt niets voor de lange termijn opgebouwd en je stuurt alleen op een financieel businessmodel voor de korte termijn.”

"Koppel de jonge generatie aan de doorgewinterde mensen; een win-win."

Wat moet je doen om een succesvolle ketensamenwerking voor elkaar te krijgen?
“Het start met het besef dat ketensamenwerking geen doel is maar een middel, misschien zelfs wel een filosofie. Het doel is het gezamenlijk doel wat je nastreeft. En dat is niet het korte termijn doel van geld verdienen, maar is juist gericht op de lange termijn en heeft als kenmerk dat je er anderen bij nodig hebt om het te bereiken. Het resultaat is dat het meer business genereert en uiteindelijk dus ook meer geld oplevert voor je bedrijf. Maar dat is de route en niet andersom. Ik vat de benodigde omslag in denken wel eens samen met AAA (triple A). Awareness, Acceptance, Action. We denken dat het met de ‘Awareness’ wel goed zit, maar zijn we voldoende concreet? Durven we resultaten te verbinden aan dat grotere gemeenschappelijk doel? Durven we hier transparant in te zijn? Het gaat hier om het besef en om de strategische borging in de organisatie. Daar komt Acceptance om de hoek kijken. Dat start in de ‘boardroom’. Het is irreëel te denken dat er een verandering in de organisatie kan plaatsvinden, als dat op directieniveau niet het geval is. Als je de criteria om te beoordelen of iets goed gaat niet mee laat veranderen, is de vernieuwing gedoemd te stranden. Als de borging en organisatie goed is, kun je overgaan tot Actie.”

Kun je een voorbeeld geven van zo’n gemeenschappelijk doel waar een keten zich voor in kan zetten?
“Dat is een inkoppertje: duurzaamheid. Na de economische crisis is er nu een klimaatcrisis. De Awareness is hier nu wel evident. We zullen er iets aan moeten doen en als er iets duidelijk is, is het wel dat we dit niet alleen kunnen realiseren. Kijk naar het bedrijf Interface, leverancier van tapijttegels. In hun missie staat onder duurzaamheid: ‘Als de mensheid het klimaat per ongeluk heeft veranderd, kunnen we het dan ook met opzet veranderen? Bij Interface is men ervan overtuigd dat er een fundamentele verandering moet plaatsvinden in de manier waarop we wereldwijd reageren op klimaatverandering. Na decennia hard werken is het bedrijf klaar om in 2020 zijn Mission-Zero doelen te bereiken. Zij is bijvoorbeeld een samenwerking aangegaan met een toeleverend bedrijf om de nylon vezels uit oude tapijttegels te halen voor hergebruik. Dat bedrijf meldde dat er te weinig uit kwam voor een haalbare businesscase. Interface is toen een samenwerking aangegaan met Zoological Society of Londen om afgedankte visnetten te kopen die afkomstig zijn uit de armste kustgebieden. De netten worden gerecylced en omgevormd tot nieuwe garen voor de tapijttegels. Minder spooknetten, minder nieuwe grondstoffen en een bron van inkomsten voor lokale gemeenschappen. De samenwerking heeft geleid tot een inclusief bedrijfsmodel met positieve resultaten voor iedereen.”

Wat stemt je wel hoopvol voor ketensamenwerking in de bouw?
“De nieuwe generatie, de jongeren van nu. Daarom is het ook zo leuk om les te geven. Zij staan zo anders in het leven dan mijn generatie. Tijdens mijn opleiding heb ik welgeteld één keer in een groepje gewerkt en dat was omdat ze onvoldoende opdrachten hadden voor alle studenten. Nu leren ze op de lagere school al om samen te werken. Kijk naar de wijze waarop ze informatie met elkaar delen en de openheid van social media. Zo anders dan de ‘kaarten tegen de borst’ mentaliteit van mijn generatie. Maar ja, mijn generatie zit wel aan de knoppen. Ik ben een voorstander van de mentor-mentee constructie. Koppel de jonge generatie aan de doorgewinterde mensen en maak er echt een win-win van. Zorg dat ze de ruimte krijgen om in te brengen waar ze goed in zijn, zowel in de organisatie als op het niveau van directie. En dit is dus niet hetzelfde als een reorganisatie. Dat kost minstens vier jaar en betreft veelal geen structurele wijziging. De hype van zelfsturende teams is niet van de grond gekomen omdat de aansturing er niet mee is veranderd. “Opvoeden is loslaten” heb ik geleerd. We zijn na de crisis in een controle stand terecht gekomen; dat houdt helaas innovatie buiten de deur. Waar de jongeren goed in zijn, is multidisciplinair samenwerken. Dus niet meer van hetzelfde aan tafel. Waarom wordt er niet iemand met een hospitality achtergrond aangenomen bij een uitvoerend bouwbedrijf?”

“In de bouw zie ik nu wel een beweging ontstaan in ketensamenwerkingen door de aandacht voor de circulaire economie. Sloopbedrijven hebben al langer ervaring met het werken in een keten van afnemers van het sloopafval en nu beginnen er ketensamenwerkingen tussen corporaties, bouwers en slopers te ontstaan. Ook weer een voorbeeld waar duurzaamheid net het duwtje in de goede richting kan geven.”

Heb je nog een laatste tip?
“Waar de structurele wijziging moet plaatsvinden, is in het begin, in de initiatieffase. Werk vanuit vertrouwen. Dus niet: ik wantrouw jou tot het tegendeel is bewezen, zoals het nu nog vaak gaat, maar het omgekeerde. Leer elkaar echt kennen: wat beweegt de ander? Dan begrijp je ook waarom die partij handelt zoals zij doet. We hebben een werkgroep gehad die zich boog over contracten voor ketensamenwerking. Nou klinkt dat misschien als een tegenstelling. Heb je vanuit vertrouwen nog een contract nodig? Ja dus. Maar niet een contract dat zich toespitst op wat je maakt en wie de schuld en de rekening krijgt als het mis gaat, maar op het proces. Het is goed vast te leggen wat je gemeenschappelijk doel is en waarom je het doet. En verder omschrijf je een procedure voor als het onverhoopt toch een keer mis gaat. En daar kom je dan samen uit, voor dat grotere gemeenschappelijke doel.”

"We zijn in een controlestand terechtgekomen; dat houdt innovatie buiten de deur."

Jack van der Veen is op 22 mei aanwezig bij het Rendakaffee Samenwerking, waar hij graag door praat over dit thema. Lees meer over dit evenement op www.renda.nl/rendakaffee-samenwerking.

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren