netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Samen verduurzamen geeft positieve energie

zo 26 feb 2017

Verduurzamen willen we allemaal. Maar hoe? De principes van The Natural Step (TNS) volgen, is een goede optie. Dit bleek uit het enthousiasme op de Renda Workshop van 14 februari in de Mengfabriek in Den Bosch. Na een introductie vanuit TNS hoorden we van de gemeente Eindhoven en Renda-partners ‘thuis, Woonbedrijf, Caspar de Haan en Huybregts Relou hoe zij TNS in de praktijk toepassen. Het grootste knelpunt in de stap naar duurzaam ondernemen lijkt toch het materiaalgebruik. “Hoe weten we nu welke materialen we wel en niet moeten gebruiken?”

Duurzaamheid gaat niet over ijsberen en regenwouden, trapte Berend Aanraad, voorzitter van Stichting The Natural Step, af. Het gaat over iets heel essentieels. Wij, de natuur en vele generaties na ons, moeten in onze behoeften kunnen blijven voorzien. Aanraad begint met tien duurzaamheidslessen die we kunnen trekken uit het jaar 2016.

Tien duurzame lessen uit 2016

Les 1. Het Klimaatakkoord werd getekend in Parijs. De impact van de kleine lettertjes uit dit akkoord is ongekend groot. Het lijkt erop dat ook Den Haag dat nu pas beseft. Aanraad: “Er gaat veel gebeuren en dat is ook hard nodig.” Les 2. De overheid lijkt het soms ook niet meer te weten. Aanraad stelt dat CO2-reductie maar een klein deel van het geheel is, terwijl methaan een veel grotere invloed heeft op ons klimaat. Er wordt te veel naar de markt gekeken. Les 3. De tijd van veilingen is voorbij. Het gaat in corporatieland niet meer over de laagste prijs. Een goed voorbeeld is de co-makers. Onder ander Dura Vermeer en Hemera zijn met woningcorporatie Ymere een nieuw verdienmodel overeengekomen voor projectmatige woningverbetering. Deze aannemers berekenen geen winst meer over de kosten, maar over de samen afgesproken kwaliteit van het werk. Les 4. De consument wil wél. Men wil het echte verhaal. Zingeving. Dit blijkt onder andere uit een onderzoek van Unilever. De jongere generatie oefent druk uit op de oudere, ook thuis. Les 5. Verduurzamen moet beter dan Nul-op-de-Meter. Aanraad: “Als er bij een NoM-renovatie alsnog schadelijke materialen worden gebruikt, komen we niet verder. Gelukkig bewegen steeds meer partijen in de goede richting.” Les 6. Met enig sarcasme: Gooi zo veel mogelijk geld weg. We kapitaliseren volgens Aanraad maar twee procent van de waarden van onze grondstoffen. Naar schatting van de Alliantie gaat het om 12 biljoen kilo grondkosten. Les 7. De kwaliteit van leven = mogelijk innovatie. De oplossingen lijken vaak heel technisch, maar is dat wel zo? We kunnen leren van Bristol waar in de wijk The Yard samen met bewoners materialen werden gerecycled. Het gaat over betrokkenheid en gemeenschapszin. Les 8. We moeten anders gaan kijken, maar hoe doe je dat? Les 9.  Hoe hebben we impact? Bijvoorbeeld door bij een aanbesteding te vragen om te voldoen aan The Natural Step. Het gaat er volgens Aanraad om welke waarden jij aan je organisatie wilt koppelen. “Je maakt zelf onderdeel uit van de oplossing. Stuur bij aanbestedingen, dan maak je het verschil.” Les 10. Een gedeelde taal is het antwoord. De medische wereld is het perfecte voorbeeld van waar wereldwijd gewerkt wordt met een gezamenlijke taal: het Latijn. Wat is die van duurzaamheid?”

Duurzaam of niet

Duurzaam of niet duurzaam is tegenwoordig de keuze, stelt Aanraad. 46 procent van de CO2-uitstoot komt door de productie van rundvlees. Dan maar geen rundvlees meer eten? Welke keuze maak je, is de vraag. “Bijna alles groeit exponentieel nu. Ongemerkt zitten we in een trechter: bevolkingsgroei, vervuiling, klimaatverandering, het vertrouwen in banken. Er staat druk op het systeem, op onze planeet. We brengen te snel en te veel natuurvreemde stoffen in de biosfeer. Er zijn 14.000 chemicaliën. Maar van één procent weten we wat het doet voor mens én milieu”,  betoogt Aanraad. Kortom, we breken de natuur sneller af dan het kan herstellen en de boodschap is: denk aan je eigen bedrijf, in onze samenleving en wereldwijd (ook sociale aspecten), denk aan oneerlijke handel en de vluchtelingenstroom. “We beperken mensen in het vervullen van hun levensbehoefte.”

Oplossing: spelregels voor duurzaamheid

Als we al deze lessen omdraaien, backcasten, terug redeneren, hoe je het ook wilt noemen, krijg je de principes van The Natural Step. Met andere woorden: de spelregels voor duurzaamheid.

  1. Niet meer en sneller stoffen uit de aarde halen of in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken.
  2. Niet meer en sneller natuurvreemde stoffen in het milieu brengen dan de natuur kan verwerken. 
  3. De natuur niet sneller afbreken dat de tijd die nodig is om te herstellen.
  4. Geen dingen doen waardoor we mensen beperken in het invullen van hun behoefte. 

Met deze principes kun je op verschillende manieren werken. Vanuit de waardeanalyse: wat gaat het opleveren? Vanuit de impactanalyse wordt gekeken welke visie een bedrijf heeft, wie welke rol kan vervullen en welke stappen er gezet kunnen worden. Daarna is het een kwestie van implementeren. Dat hebben Renda-partners ‘thuis, Woonbedrijf, Huybregts Relou en Caspar de Haan inmiddels gedaan. Dit mede dankzij een brede coalitie in de gemeente Eindhoven en het ambtelijke apparaat welke de TNS-gedachte omarmt.

GEMEENTE EINDHOVEN

Bij de gemeente Eindhoven zijn inmiddels meer dan 900 mensen getraind over de principes van The Natural Step en die gemeente kent tien facilitators. Zo staat de agenda van Joop Ketelaers vol met proces- en presentatieafspraken. Waar hij jaren geleden nog hard moest trekken om mensen en bedrijven mee te krijgen in zijn duurzaamheidstrijd, wordt hij nu meegesleurd. De focus is verlegd van prestatieafspraken naar duurzaam partnerschap. Sinds 23 februari 2016 kent de gemeente Eindhoven zelfs een klimaatverordening. De ambitie is om aan te sluiten bij Parijs, dus de CO2 vermindering moet in 2030 met 55 procent zijn afgenomen en in 2050 met 95 procent. Dit in plaats van energieneutraliteit. Uiteraard is er een klimaatplan (2016-2020) dat hierop aansluit. Elk jaar wordt op basis van dit plan een klimaatbegroting gemaakt. De organisatie poogt in 2050 honderd procent uitstootvrij en honderd procent duurzaam te zijn.

De uitgangspunten voor dat doeljaar zijn:

• De rijksoverheid houdt zich aan de afspraak om de kolen- en gascentrales te sluiten en in 2050 een CO2-vrije elektriciteitsproductie te hebben.

• De mobiliteit is in 2050 geheel emissievrij. Als we in Eindhoven in een periode van 35 jaar in staat zijn om:

  • De industrie circa 75 procent minder fossiele energie te laten gebruiken;
  • De gebouwde omgeving zonder aardgas te verwarmen;
  • De mobiliteit geheel emissie vrij te maken.

Dan is 95 procent emissiereductie volgens Ketelaers in 2050 mogelijk. Dat betekent nogal wat voor de partners in de stad. Dit streven biedt kansen voor partijen die met echte oplossingen komen om gezamenlijk de ambities te behalen.

Circulair slopen en bouwen

“Scan elk project en elke mutatie op bruikbare grondstoffen. Het zou mooi zijn als er een fysiek grondstoffendepot komt voor met name intern en extern hergebruik. Dit zou bijvoorbeeld in samenwerking kunnen met reïntegratiebedrijven en onderwijsinstellingen. Het overgrote deel van de grondstoffen gaat nu rechtstreeks naar partijen als Van Gansewinkel, Baetsen en Mebin op basis van een Service Level Agreement over instroom en duurzame uitstroom”, vertelt Ketelaers. Met behulp van TNS en SLCA (een analyse-tool voor duurzame innovatie van producten en diensten) werkt de gemeente met ‘thuis en Woonbedrijf aan een materialendatabase. Ook van Cas de Haan is dit een wens.

CASPAR DE HAAN

Cas de Haan roept op samen aan een duurzame materialenlijst te werken. Zijn bedrijf omarmt The Natural Step omdat het naadloos aansluit op de waarden van het familiebedrijf. “Ik ben de negende generatie en voel me verantwoordelijk voor het welzijn van onze mensen en de planeet. Door The Natural Step ben ik erachter gekomen dat we al jarenlang materialen gebruiken die slecht zijn voor mensen en het milieu. Dat wil ik gewoon niet meer.”

Nadat Caspar de Haan in twee projecten de TNS-principes toepastte, is het bedrijf, onder begeleiding van Stichting The Natural Step, gaan ‘backcasten’ om de principes van deze TNS-projecten overstijgend te kunnen toepassen. De Haan voelt de oude en de nieuwe wereld nog met elkaar botsen. “Ik draag nog steeds verschillende petten. Per opdracht kies ik mijn pet. Dat kan nog even niet anders.” Dit betekent ook dat het bouwbedrijf een aantal medewerkers in dienst heeft dat volgens de principes van TNS werkt. De andere ploeg werkt nog op de oude manier. De Haan hoopt dat er in de nabije toekomst op een andere manier aanbesteed gaat worden. “De focus op geld moet echt veranderen. We willen op andere onderwerpen, zoals The Natural Step, waarde creëren voor onze opdrachtgevers.”

HUYBREGTS RELOU

Ook bij Huybregts Relou is de materialendiscussie losgebarsten. Directeur Paul Uppelschoten: “De belangrijkste twee inzichten uit onze sessies met The Natural Step zijn enerzijds: realiseren hoe duurzaam we als bedrijf eigenlijk al bezig zijn. Anderzijds krijgen we inzicht in waar onze grootste negatieve impact zit. Voor ons als aannemer niet verwonderlijk, is de toepassing van materialen. En we stoeien daarmee; hoe komen we er nu achter welke materialen te gebruiken en van welke materialen weg te blijven?”

Deze vraag sprak Uppelschoten op 14 februari hardop uit. Aanwezigen gingen hierover met hem in gesprek. Oplossingen voor het materiaalgebruik liepen van strengere eisen van de overheid en eenduidigere keurmerken tot het inzicht dat alles afhangt van de manier waarop je materiaal wordt ingezet. Er heerst nog een schijnbare spanning tussen je als bouwer afhankelijk opstellen van de uitvraag (opdrachtgevers en hún eisen, dus hún visie op duurzaamheid) en de eigen duurzame kijk. Uit de discussie kwam naar voren dat het nog altijd lastig lijkt om het eigen duurzaamheidsstreven als Unique Selling Point te gebruiken, omdat bouwers nog niet durven vertrouwen op het belang dat opdrachtgevers aan duurzame bouw hechten. Daarop sluit een derde punt naadloos aan: door de bank genomen speelt de aanname dat duurzaamheid een extraatje is, en dus geld kost. Zoals De Haan al zei: “De focus op geld moet echt veranderen.”

WOONBEDRIJF

Met andere woorden: de opdrachtgever moet een duurzame uitvraag uitsturen zodat bouwers met hun duurzame plannen kunnen reageren. Woonbedrijf is hier druk mee bezig. Deze corporatie heeft bijvoorbeeld bekeken wat hun footprint is en de aannemer gevraagd optimaal materieel in te zetten voor CO2 en NOx-besparing.

Met de wens voor een materialenbank is Woonbedrijf al druk bezig. Rob Simons: “De woning is een voorraadkast van stenen, glas en andere materialen. Het zou uiteindelijk mooi zijn dat de woningen worden gezien als een materialenbank. Dit zijn we uitgebreid aan het onderzoeken met Berend Aanraad en anderen.” Er wordt bijvoorbeeld een lijst gemaakt van wat er nu in de woning zit en wat de waarde daarvan is. Dit is subjectief, maar het gaat erom wat geüpgraded kan worden, wat gedownsized en wat je alleen nog maar kunt weggooien. Elk materiaal krijgt een label dat aangeeft wat je ermee kunt doen. De doelstelling van Woonbedrijf is om in 2026 honderd procent van de uitstroom van materialen in een gesloten systeem te hebben.

'thuis

Deze ideeën moeten niet alleen vanuit het management worden gedragen, maar door alle medewerkers van de corporatie, vindt ‘thuis. Luc Reusken: “Ons management team geeft vorm en inhoud aan de waarom vraag rond duurzaamheid. Evenals wat duurzaamheid betekent voor de organisatie. De hoe-vraag leggen we voor op de werkvloer. Laat mensen zelf met ideeën komen die ze in hun directe omgeving kunnen uitvoeren.” De vraag aan elke medewerker van ‘thuis is: Wat kan jij zelf doen? De uitdaging voor deze corporatie is nu om de medewerkers actief te houden, want hun duurzaamheidsambities botsen met overvolle agenda’s. Reusken vraagt: “Hoe kunnen we ervoor zorgen dat duurzaamheid niet weer onderop komt te liggen?”

Het logische antwoord op deze vraag was op de dag van de liefde: Gewoon doen! Verduurzamen willen we allemaal. Doe het dan ook. En bij vragen, zoek elkaar op. Help elkaar en onze planeet.

Voor meer informatie over The Natural Step, neem concact op met ons redactielid Jetske Thielen

Reacties

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren