netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Een nieuwe start
Samen bouwen aan een community
Dionne Verstegen

ma 18 maart 2019
artikel

Een project buiten de gebaande paden. Met een nieuwe manier van toewijzen, nieuwe contract-vormen en een kantoorgebouw dat op circulaire wijze werd omgevormd tot 30 eenkamerwonin-gen. Het is een bijzondere pilot van Eigen Haard aan de Strekkerweg in Amsterdam. Her- en nieuwstarters vormen samen een community. Hier draait het niet om zelfredzaamheid, maar om samenredzaamheid.

Het idee voor dit project ontstond tijdens een hackathon binnen Eigen Haard, waar een plan werd gemaakt om kwetsbare huurders, zoals spoedzoekers en mensen uit de maatschappelijke opvang, op uiterst betaalbare wijze te laten wonen onder één dak te laten wonen met studenten, young professionals en startende ondernemers. Samen vormen ze een gemeenschap die zorgt voor een fijn woon-en werkklimaat. Het idee kwam bij de hackathon als winnaar uit de bus en kreeg budget om daadwerkelijk uitgevoerd te worden.

Als locatie werd gekozen voor het voormalige kantoor van Eigen Haard aan de Strekkerweg. Het project kreeg de naam Starters Up!, omdat het project woonruimte biedt aan her- en nieuwstarters op de Amsterdamse sociale woningmarkt. De 32 bewoners die er inmiddels wonen hebben het gebouw overigens de naam Noorderliefde gegeven. Een naam waarmee de bewoners in elk geval een mooie intentie uitspreken voor hun community.

Van kantoorpand tot woonruimte

Het verbouwen van een kantoorpand tot losse woningen was geen alledaagse aangelegenheid voor Eigen Haard. “We hebben het pand eerst onderzocht om te kijken of het kon worden omgebouwd tot studio’s met voldoende wooncomfort. Denk aan voldoende warmte en goede geluidsisolatie”, vertelt projectontwikkelaar Peter Visser. “Toen bleek dat er volop kansen lagen hebben we in samenwerking met aannemer Etro Vastgoedzorg het plan verder uitgewerkt. Er is gekeken in hoeverre de bestaande indeling gehandhaafd kon blijven en hoe we zoveel mogelijk van het pand zouden kunnen behouden. Uiteindelijk zijn de gangen behouden gebleven, de kantoorruimtes zijn omgebouwd tot woonunits en de voormalige toiletten zijn omgevormd tot bergingsruimten.”

“Omdat we echt een gemeenschap wilden creëren is ervoor gekozen om kleine studio’s te maken. De kantoren op de begane grond zijn verbouwd tot een gemeenschappelijke huiskamer met keuken, zodat de bewoners hier samen kunnen koken en activiteiten kunnen organiseren. Uiteindelijk zijn er 19 studio’s van 18m2 gerealiseerd, 5 studio’s van 31m2 en 6 studio’s van 40m2. Op dit moment wonen er in totaal 32 mensen. Om te zorgen voor voldoende warmte hebben we twee collectieve, hoog rendement verwarmingsketels geplaatst. En voor een goede geluidsisolatie tussen de woonunits zijn, waar nodig, in de wanden boven de plafonds de geluidlekken zorgvuldig gedicht.”

"Nu ik er eenmaal woon is echt veel leuker dan ik dacht."

Circulair bouwen

Bij de renovatie werden zoveel mogelijk oude materialen hergebruikt. “Zo zijn de buitenramen gebleven, hebben we puien en kantoordeuren verplaatst en zijn ook de plafondplaten en de vloerbedekking zoveel mogelijk behouden. Alleen waar het echt niet toonbaar meer was hebben we dit vernieuwd. Ook zijn er 110 zonnepanelen op het dak geplaatst. Deze komen van een ander wooncomplex in Amstelveen. En in de gemeenschappelijke ruimte staan inmiddels meubels uit het oude kantoorgebouw”, aldus Visser.

Bij de renovatie zijn zoveel mogelijk zaken uit het oude kantoorpand behouden. Onder andere het trappenhuis is gebleven en ook de vloerbedekking is op de meeste plaatsen behouden. Beeld: 123makelaar.

Circulair bouwen was nieuw voor Eigen Haard. Aannemer Etro Vastgoedzorg werd geselecteerd omdat Etro er enige ervaring mee had. “Het vergt een andere mindset waarbij flexibiliteit erg belangrijk is. Je weet van tevoren namelijk niet precies welke materialen hergebruikt kunnen worden en welke werkzaamheden hierbij komen kijken. We zijn blij met hoe Etro dit samen met zijn co-makers heeft opgepakt. Etro is erg praktisch te werk gegaan en heeft installatietechnisch en bouwkundig gekeken naar wat er mogelijk was binnen het beperkte budget. Bij problemen keken ze meteen naar de meest effectieve oplossing. Door deze aanpak is de renovatie wonderbaarlijk soepel verlopen.” Ook de keukens in de woningen en de gemeenschappelijke ruimte zijn circulair. “In samenwerking met Bribus zijn er keukens geplaatst die over 10 jaar weer door Bribus opgehaald worden om zo mogelijk ergens anders te hergebruiken.”

De zonnepanelen zorgen voor een verlaging van de energierekening van de bewoners. Visser: “De panelen zijn aangesloten op de collectieve elektrameter in het gebouw, waardoor de energiekosten van de collectieve installaties en de groepsruimte worden verlaagd. Omdat het kleine studio’s zijn is de energievraag per woning gering. Met behulp van een kleine inductie kookplaat van 220v, ledverlichting in de badkamer en gangen en, de overigens gemeenschappelijke, energiezuinige wasmachines en drogers, hopen we de energiekosten voor bewoners zo laag mogelijk te houden.”

16 jaar wachten

Starters Up! is een tijdelijk project. Het complex blijft in ieder geval 10 jaar staan, daarna komt er misschien een nieuwe bestemming. Hierdoor kunnen de studio’s verhuurd worden in het kader van de Leegstandswet. Eigen Haard wees de woningen buiten WoningNet om toe. “Op dit moment is de inschrijfduur voor een woning zo’n 16 jaar, dat is ontzettend lang”, vertelt Sophie Cornet, projectleider bij Starters Up! “Doordat we gebruik kunnen maken van de Leegstandswet, konden ook mensen die niet of minder lang ingeschreven staan zich aanmelden voor een woning. En bewoners die wel al ingeschreven stonden in WoningNet behouden zo hun inschrijfduur.”

De selectieprocedure voor huurders verliep daarom ook anders dan anders. Bewoners moesten hun CV opsturen en een motivatiebrief, waarin ze vertelden waarom ze graag in Starters Up! wilden wonen, en hoe ze een bijdrage wilden leveren aan deze community. Selectie op basis van motivatie dus. Cornet: “Om te zorgen voor een mooie mix van verschillende doelgroepen hebben we zelf actief geworven bij Academie voor de Stad, een stichting die studenten verbindt met de samenleving, waarbij de studenten zich inzetten voor de ontwikkeling van hun buurt. Er werd een project van hen gesloopt, dus die mensen hebben we geïnformeerd over Starters Up! Ook bij het Passantenpension, een voorziening waar zelfredzame, dak- en thuisloze mensen voor maximaal zes maanden een gemeubileerde kamer kunnen huren, hebben we dit project onder de aandacht gebracht omdat mensen na 6 maanden ook weer ergens anders willen en moeten wonen.”

Martine Doppen en Erik Koster wonen met veel plezier in de studio's aan de Strekkerweg. Beeld: Dionne Verstegen.

Hippie-achtig

Een van de bewoners die blij is dat er geen inschrijfduur geldt voor dit project, is Erik Koster (46). Na een scheiding was hij op zoek naar een woning. “Ik hoorde via mijn ex van dit project. Eerlijk gezegd was ik er in eerste instantie niet meteen enthousiast over. Het kwam een beetje ‘hippie-achtig’ over. En ik dacht dat we de hele dag zouden vergaderen. Daar had ik geen behoefte aan. Maar ik had gewoon dringend een woning nodig, dus zodoende heb ik me toch aangemeld. Nu ik er eenmaal woon is echt veel leuker dan ik dacht. Dat komt met name omdat je iedereen kent, dat voelt vertrouwd.”

Eigen Haard zorgde ervoor dat de bewoners elkaar al in een vroeg stadium leerden kennen. “Ook dat was nieuw voor ons. Zo hebben we in de voorbereidingsfase regelmatig bijeenkomsten op het kantoor van Eigen Haard georganiseerd, onder andere met speeddates waarbij bewoners elkaar konden ontmoeten. Ook hebben ze hier samen leefregels opgesteld voor Noorderliefde. De regels gaan van ‘elkaar met respect behandelen’, tot ‘eigen troep opruimen in de keuken en het washok’. En nu iedereen er woont heeft wijkbeheerder Sanna Bakker regelmatig contact met alle bewoners om te kijken of iemand ergens hulp bij nodig heeft. Zo houden we korte lijntjes en weten we precies wat er speelt”, aldus Cornet.

"Bewoners moeten zelf gemotiveerd zijn om een steentje bij te dragen aan de community."

Teams

Om invulling te geven aan de community zijn er verschillende teams opgericht. Zo is er een team Verhuur. De gemeenschappelijke ruimte wordt regelmatig verhuurd aan externe corporaties die graag willen komen kijken. Ze mogen dan in het complex vergaderen en de bewoners verzorgen dan de lunch en geven een rondleiding. Ook is er een team Buiten, waar Koster deel van uitmaakt. Zij kijken hoe ze de gemeenschappelijke tuin verder vorm kunnen geven. “We hebben al twee bakken gemaakt met kruiden erin, die willen we graag verder uitbreiden. Ook willen we bijvoorbeeld een kippenhok, zodat we onze eigen eieren hebben straks. En we kijken naar een wormenhotel voor ons gft-afval.” Daarnaast is Koster kok van beroep en kookt hij af en toe voor iedereen, bijvoorbeeld tijdens de vergadering die de bewoners maandelijks houden. “Dat soort dingen zouden we eigenlijk nog wel iets meer mogen organiseren.”

Cornet is het daarmee eens. “De meeste bewoners wonen hier sinds juni en we hebben ze in eerste instantie ook even met rust gelaten. Met name de herstarters kregen zo de tijd om rustig te wennen aan hun nieuwe omgeving. Maar nu willen we echt dingen gaan oppakken en bewoners aansporen om samen aan de slag te gaan, zoals bijvoorbeeld met de tuin. We motiveren alle huurders om in minimaal een team plaats te nemen. Hierbij kijken we wel echt naar wat de bewoners zelf leuk vinden om te doen. Het moet geen moetje worden om iets bij te dragen, bewoners moeten zelf gemotiveerd zijn.

Eigen Haard ondersteunt de bewoners bij het opzetten van de teams en faciliteert daarnaast ook workshops. “Zo hebben twee collega’s van de afdeling Incasso en Debiteurenbeheer vorige maand een workshop budgetteren gegeven, waarbij ze samen met bewoners keken hoe ze hun financiën beter kunnen inrichten. En vorige week heeft Beter Buren een workshop ‘Omgaan met conflicten’ georganiseerd. Het kan natuurlijk altijd voorkomen dat er onenigheid ontstaat. Dan is het fijn als bewoners weten wat ze moeten doen en wat hun eigen rol hierin kan zijn. En binnenkort gaan we ook met een energiecoach aan de slag om bewustwording te creëren op het gebied van energieverbruik.”

Martine Doppen heeft van haar kleine studio een knus onderkomen gemaakt. Door een hoogslaper in te bouwen blijft er voldoende leefruimte over. Beeld: Dionne Verstegen

Burendag

Ook de bewoners zelf houden zich bezig met duurzaamheid. Oud-studente Gezondheidswetenschappen Martine Doppen (25): “Ik wil eigenlijk een lijst ophangen met informatie over het energieverbruik van de apparaten in de gemeenschappelijke ruimte. Bijvoorbeeld hoeveel het kost om de droger te laten draaien, of de oven. Zo hoop ik andere bewoners bewust te maken van hun gedrag.” Doppen zocht een woning na een periode in het buitenland. Via vriendinnen kwam ze bij Starters Up! terecht. “Ik vind het fijn om mensen om me heen te hebben en samen dingen op te pakken. Ik ben me bewust van de bevoorrechte situatie waar ik me in bevind, ik heb een goede opvoeding gehad en kreeg de mogelijkheid om te studeren. Daarom vind ik het belangrijk om een maatschappelijke bijdrage te leveren.” Dat deed ze onder andere door een burendag te organiseren samen met team Buurt. “Wij wilden graag de buurt meer betrekken bij onze community. Het was niet heel erg druk, maar we hebben een gezellige dag gehad waarbij we meer mensen uit de straat hebben leren kennen.”

Het mooie aan dit project is dat Eigen Haard de servicekosten teruggeeft aan de bewoners. “Hiervan moeten ze ook het gebouw beheren en bijvoorbeeld de schoonmaak regelen, maar er is dus ook budget om leuke activiteiten te organiseren”, vertelt Cornet. Zo willen de bewoners de gezamenlijke ruimte aanpakken en er een gezellige plek van maken. Ook zijn er plannen om een muurschildering te maken op de buitenkant van het gebouw. “We hebben een aanvraag ingediend bij het Eigen Haard fonds en een mooi geldbedrag gewonnen, waarmee we nog eens extra mooie dingen kunnen realiseren”, aldus Doppen.

In de gemeenschappelijke ruimte hebben de bewoners foto's opgehangen van hoogtepunten uit het project, zoals bijvoorbeeld de sleuteloverdracht. Beeld: Dionne Verstegen

Anders dan anders

Voor Eigen Haard is het een bijzondere pilot. “Eigenlijk is alles anders hier. Het toewijzen ging anders, de contracten zijn anders, het intensieve contact met bewoners is anders, en ga zo maar door. Dat was soms wel lastig, omdat ook medewerkers gewend zijn om zaken op een bepaalde manier te doen. Als dat ineens anders is, zie je dat sommigen het moeilijk vinden om buiten de gebaande paden te werken. Maar juist daardoor is het een erg leerzaam project. Zo zouden we een aantal zaken een volgende keer zeker anders doen. Zo gaan we in het ontwerpbesluit van innovatieve huisvestingsconcepten een budget opnemen voor de ontwikkeling van bijvoorbeeld community building, zodat we vooraf helder hebben wat er nodig is aan extra uren voor begeleiding van het proces. Daarnaast hebben we ervaren dat woningen van 18 m2 eigenlijk te klein zijn. Ook naar aanleiding van onze ervaringen met andere projecten is 20 of 25m2 voor ons het gewenste minimum. Echter zou dat in het geval van Starters Up! wel geleid hebben tot aanzienlijk hogere woonlasten voor de huurder.”

Wanneer er een volgend gemengd wonen renovatieproject komt is nog niet bekend. Wel is er inmiddels een eerste blok opgeleverd van Startblok Elzenhagen, een nieuwbouwproject waarbij 540 woningen gebouwd worden waarin 50% statushouders en 50% studenten komen te wonen. “Daardoor is het wel anders dan Noorderliefde, maar de selectieprocedure komt bijvoorbeeld wel overeen”, vertelt Cornet.

De komende periode krijgen de bewoners van Noorderliefde de mogelijkheid om zichzelf en de gemeenschap verder te ontwikkelen. “Zo willen we enkele huurders de gelegenheid geven om stage te lopen bij Eigen Haard, en kijken we of we mensen kunnen helpen om hun eigen bedrijfje op te starten. We gaan bij dit project dus echt uit van wat mensen wél kunnen. Sommige huurders zijn kwetsbaar, maar we hopen dat elke bewoner met zijn eigen kwaliteiten een bijdrage kan leveren aan de community. Daarom willen we ook zoveel mogelijk aan de groep zelf overlaten. Het project is voor ons in elk geval geslaagd als de bewoners hier gelukkig zijn en fijn wonen. En als ze er samen iets gezelligs van maken."

De bewoners hebben gekozen om het complex de naam Noorderliefde te geven. Beeld: Dionne Verstegen

Projectgegevens

Naam en plaats: Starters Up! Amsterdam
Aantal woningen: 30
Type woningen: eenkamerwoningen
Bouwjaar: 1992
Eigenaar: Eigen Haard
Bouwbedrijf: Etro Vastgoedzorg BV
Projectfase: afgerond
Start uitvoering: september 2017
Oplevering: juni 2018
Verbeterniveau: renovatie
Energielabel voor groot onderhoud: F
Energielabel na groot onderhoud: C

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren