Log in
inloggen bij Renda
Hulp bij wachtwoord
Geen account?
shop word lid
Home / Artikelen

CO2 reduceren? De aarde koelen bedoelen we toch?!

Casper de Schrevel - 4 oktober 2021

De wereldwijde broeikasgasuitstoot is de laatste jaren alleen maar toegenomen. Het welbekende koolstofdioxide is daarin de grootste reus, gevolgd door methaan. Vooral de toename van fossiele brandstoffen, industriële processen, ontbossing en slecht-bedreven landbouw dragen hier substantieel aan bij, waarbij de eerste twee goed zijn voor 65% van de CO2-uitstoot. Het IPCC stelt daarmee dat de mens de belangrijkste oorzaak is van de opwarming van de aarde.

De bouwsector is in 2020 verantwoordelijk voor bijna 40% van de totale wereldwijde CO2-uitstoot. Een recordhoogte wordt gesteld door het UN Environment Program [1]. De sector lijkt op dit moment verder weg dan ooit om klimaatverandering terug te dringen en bij te dragen aan de doelstellingen uit het Parijse Klimaatakkoord. Eén ding is zeker, de uitstoot vanuit de bouwsector is te hoog en dient inderdaad flink omlaag te gaan, zelfs naar netto 0. En eigenlijk willen we het overschot van de jaren daarvoor ook nog eens terugdringen.

Gewenste uitkomst?

Tal van strategieën worden geopperd en met enige regelmaat toegepast. Milieulasten worden gereduceerd door te sturen op CO2, zoals kiezen voor biobased oplossingen, producenten met een lage footprint en urban mining, maar ook door toepassing van de principes van de circulaire economie. En natuurlijk sturen we naar hernieuwbare energie, weg van de fossiele brandstoffen en zetten we in op zon, wind en de prestigeprojecten van waterstof. Maar de eigenlijke vraag, waar een taboe op lijkt te rusten, is of dit alles wel de gewenste uitkomst geeft? Stel dat het lukt om de CO2-uitstoot in een steile lijn omlaag te krijgen doordat we netto-negatief gaan bouwen, transporteren en energie opwekken, blijven we dan onder de 1,5 gradengrens? Uiteindelijk willen we de opwarming van de aarde tegengaan om ons klimaat te beschermen, dus is sturen op CO2 en het overgebleven CO2-budget dan wel handig om mee te rekenen?

De aarde weet al miljoenen jaren op vernuftige wijze het klimaat op een constante manier te reguleren. Er komt zonne-energie naar binnen en er gaat zonne-energie naar buiten. Om dit proces goed te reguleren en ervoor te zorgen dat de inkomende zonne-energie zich niet ophoopt heeft de aarde tal van manieren om het klimaat constant te houden en de energie nuttig te gebruiken. Zo kan de oceaan warmte absorberen, kaatsen de wolken de straling terug, neemt de grond energie op, ontstaat er verdamping en ga zo maar door [2]. Door inmenging van de mens hebben we ervoor gezorgd dat het natuurlijke koelmechanisme van de aarde uit balans is geraakt. Mede door verwoestijning (afkomstig van o.a. slecht bodemmanagement), extreme houtkap en vervuiling van de natuur is dit proces verstoord.

Buffervat

Een groot gedeelte van de vrijgekomen CO2, door bijvoorbeeld verbranding van fossiele brandstoffen, het winnen van grondstoffen of het beschadigen van de bodem door slecht bedreven landbouw, wordt in de lucht uitgestoten en wordt uiteindelijk door onder andere de oceaan opgevangen. Wanneer we CO2 vrijlaten, wordt ongeveer de helft opgenomen in de oceaan, wordt het hergebruikt en vervolgens gaat eenderde terug de oceaan in. De oceaan kan gezien worden als een groot buffervat. Momenteel ligt er 38.000 miljard ton aan CO2 opgelost in de aarde. Dat is ongeveer 50 keer zoveel CO2 als dat er op dit moment in de atmosfeer zit. Wanneer wij het als mensen voor elkaar krijgen het CO2-gehalte in de atmosfeer terug te dringen, zal de oceaan dat evenwicht willen herstellen, waardoor de hoeveelheid CO2 in de lucht gelijk blijft. Als we op deze manier het ‘overschot’ willen terugdringen en daarmee onder de 1,5 gradengrens willen blijven dan zijn we nog decennialang bezig. Het klimaat redden met CO2-emissie reductie of werken met een nog maximaal uit te stoten hoeveelheid CO2 gaat daarom niet werken. Toch kan het, alleen niet op de manier die vele bedrijven, instanties en overheden nu in willen zetten.

Om klimaatverandering tegen te gaan, zullen we CO2 als symptoombestrijding moeten loslaten want CO2 in de lucht bepaalt maar voor 4% klimaatverandering [3].

Wanneer we CO2 in de grond stoppen, en daarmee bedoel ik de levende grond waarop de natuur kan groeien (en niet kilometers diep, zoals men recent besloten heeft in de Noordzee te doen [4]), dan zal de grond meer water gaan vasthouden en kunnen we 95% van de warmtedynamiek van onze prachtige blauwe planeet gebruiken om de aarde te koelen [5]. 95%! Dat is meer dan die 4% vanuit CO2-emissies. Maar dan moeten we wel de focus gaan verleggen van CO2-reductie naar herstel van ecosystemen en watercycli. CO2 is juist de oplossing die we nuttig moeten gaan inzetten.

Veranderen van systeem

Doordat wij groen gelijkstellen aan koolstofarm, waarmee we het voor elkaar krijgen de problematiek te reduceren tot iets wat makkelijk te kwantificeren is, creëren we het geloof dat we op de huidige voet en manier van leven door kunnen gaan. Dat maakt dat het veranderen van het systeem niet zo makkelijk gaat. De klimaateffecten van ontbossing, industriële landbouw, op industriële schaal bouwmaterialen kweken, inpoldering, overbevissing, aantasting van land en zee zullen vele malen groter zijn dan wetenschappers op dit moment denken. Niet te vergeten dat dit zelden meegenomen wordt in onze politieke beslissingen, laat staan dat ontwerpers erop sturen. Maar klimaatverandering op basis van een brede visie die CO2 meer loslaat lijkt nog niet echt te lukken.

Klimaatverandering is een symptoom van ecosysteemdegradatie, en daar zijn wij als mens al ruim 5.000 jaar mee bezig. In plaats van op CO2 zou onze focus meer moeten liggen op herstel van de bodem, water en biodiversiteit, startend op lokaal niveau. En al die zonnepanelen op zowel vruchtbare als verdorde grond, of allemaal aan de elektrische auto? Dat gaat ons helaas echt niet redden… herstel van natuur, gezondheid en vitaliteit daarentegen wel. Kortom: de nadruk ligt momenteel op de verkeerde zaken. Dat de gemiddelde temperatuur wereldwijd stijgt, is niet het voornaamste probleem. Zelfs als we helemaal ophouden met het uitstoten van broeikasgassen, zal de ontregeling van het klimaat doorgaan en tot enorme rampen leiden. Het systeem en de focus moet anders.

Tehridam

Een interessant voorbeeld is de Tehridam in India aan de Bhagirathi-rivier. Ondanks felle protesten werd deze dam toch gebouwd, met als gevolg dat ongerepte ecosystemen en eeuwenoude landbouwgronden onder water verdwenen, waardoor honderdduizenden inwoners gedwongen moesten verhuizen. Het idee erachter? De broeikasgassen terugdringen en emissierechten genereren. De vraag is of dit op lange termijn wel tot een positieve bijdrage aan het klimaat heeft geleid? Voor de verhuizing was de ecologische voetafdruk van de bewoners vrijwel nihil, of zelfs negatief, aangezien de traditionele regeneratieve landbouwmethoden in dit gebied de opname van koolstof in de bodem bevorderden. Echter moesten de bewoners gedwongen verhuizen naar een koolstof intensieve leefstijl, gestuurd door kapitalisme, met voedsel dat in veel gevallen massaal elders geproduceerd is. De ‘CO2-winst’ van de hydro-elektrische centrale in de dam is nog wel te meten, maar het is lastiger te becijferen wat de effecten zijn van het verloren ecosysteem. De wetlands die daar aanwezig waren stonden juist bekend om hun enorme hoeveelheden CO2 die ze konden opnemen. Mogelijk heeft het verwijderen van stuwdammen juist een grotere bijdrage aan klimaatstabiliteit dan de aanleg hiervan, om nog maar te zwijgen over de uitstoot van oud-bewoners.

Dit voorbeeld laat zien dat de ecosfeer behoorlijk gedestabiliseerd wordt door menselijk handelen. Klimaatverandering zou juist een onderdeel moeten worden van ecologisch herstel. Ecologie zou centraal moeten staan bij alles wat we doen, of het nu werken in de tuin is, of een gebouw of auto ontwerpen. Het beschermen en herstellen van bodem, water en ecosystemen overal op aarde dient de hoogste prioriteit te krijgen. Dat is wat we onze kinderen zouden moeten meegeven.

Als we ons gaan inzetten voor herstel en bescherming van bossen, koraalriffen, meren, wetlanden, rivieren en andere schoonheden die het ecosysteem van de aarde bezit, dan zal niet alleen het merendeel van de olieboringen, schaliegaswinning en aanleg van pijpleidingen vanzelf ophouden, maar zal de biosfeer meteen een stuk krachtiger worden. En zeg nou eerlijk, dat klinkt en voelt toch veel beter dan een verhaal waarin iemand beschrijft hoeveel kg CO2 hij bespaard heeft?

Terug naar de bouw. Hoe kan deze sector aan dit alles bijdragen? Een aantal adviezen:

  • Wanneer een klant duurzame materialen wil gebruiken, dienen we verder te kijken dan de CO2-footprint van ieder materiaal. Kijk bij de winning ook naar het gehele proces, zoals bijvoorbeeld vervuiling van mens en natuur. Die CO2-footprint zou zomaar eens het tiendubbele kunnen zijn.
  • Wanneer men gaat bouwen met biobased materialen, die normaliter heel veel CO2 opslaan, is het ook verstandig te kijken waar het vandaan komt. Bouwmaterialen verbouwen als monoculturen of met slecht grondmanagement draagt in veel gevallen bij aan het uitputten van de grond. Hetzelfde geldt voor de kap van bomen. FSC gecertificeerd hout hoeft niet per definitie goed voor het milieu te zijn. Wees dus kritisch en kijk waar het vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt.
  • Keep it simple. Momenteel is er is een enorme trend gaande waarbij PV-panelen in de gevel geplaatst worden om gebouwen energie-neutraal te maken. Naast dat het extra (zeer milieu-intensief) materiaal kost, is het beter om gebouwen simpel te ontwerpen. Dat begint al bij de juiste positie t.o.v. de zon; en daarna met de juiste materialen.
  • Focus op renovatie. Het potentieel voor renoveren is vele malen groter, en bovendien ook een stuk minder belastend. De grond is al schaars, laten we die dus vooral benutten voor de natuur (en ook niet voor zonneparken).
  • Probeer gebouwen zo installatie-arm mogelijk te ontwerpen. In de nieuwe BENG methodiek is het rekenen met bijvoorbeeld schaduwvorming van bomen op de gevel niet mogelijk, terwijl bomen een enorme airco-capaciteit hebben. Het effect hoeft niet meteen heel groot te zijn, maar kan wel bijdragen aan een prettiger klimaat en kleinere installaties.
  • Hoewel we groot naar het vraagstuk dienen te kijken, is het ook goed om lokaal stappen te zetten. Het hitte-eiland effect kan door middel van meer groen in de stad of groene daken grotendeels aangepakt worden. En hoewel de CO2-opslag op het dak niet enorm hoog is, draagt het wel bij aan het microklimaat in een stad!

Over de auteur

Casper De Schrevel is adviseur circulaire economie en gezond bouwen voor Deerns Nederland BV. In zijn werk is hij voornamelijk bezig om opdrachtgevers te adviseren om breed naar het begrip duurzaamheid te kijken. Hij wil al het moois dat we op deze aarde hebben graag meegeven aan nieuwe generaties, waaronder zijn twee kinderen.

Bronnen

[1]. Towards a zero-emissions, efficient and resilient buildings and construction sector. 2020. https://drive.google.com/file/d/1k2X0oASPl-RUsi90RdKLMkrBfalv29yW/view

[2]. What Factors Determine Earth’s Climate?  https://archive.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-1.html

[3]. Walter Jehne (2020). Stop talking about carbon emissions and focus on restoring the water cycle. Link: https://investinginregenerativeagriculture.com/2021/01/26/walter-jehne/

[4]. https://nos.nl/artikel/2380052-miljardensubsidie-voor-co2-opslag-onder-noordzee-is-rond

[5]. Walter Jehne & Healthy Soils Australia. “Regenerate Earth”. Link: http://nzbiocharltd.co.nz/resources/Regenerate-Earth-Paper-Walter-Jehne%20%281%29.pdf

 

Reacties

bekijk ook
x Met het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord
Renda ©2021. All rights reserved.
Dag van de Bewoner

Hoe betrek je bewoners bij jouw opgave? Kom op 25 november
naar de Dag van de Bewoner en
laat je inspireren!

Meer informatie

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren