Schijnparticipatie begint bij een fout vertrekpunt, vindt Fiks-directeur Rachida Achhoud. Na jarenlange ervaring met bewonersbegeleiding en sociale projectleiding, weet ze het zeker: échte participatie begint bij het bouwen aan een relatie, vóórdat die relatie een noodzaak is.

Door Wikke Peters

Wat is eigenlijk de taak van een woningcorporatie? Dat lijkt een simpele vraag, maar het antwoord raakt de kern van alles wat we doen. 

Corporaties zijn opgericht om goede, betaalbare woningen te bieden aan mensen die minder makkelijk toegang hebben tot de woningmarkt. Deze mensen betalen huur, en bouwen hun levens in deze woningen.  

Dat zou dus ook het vertrekpunt voor participatie moeten zijn: de bewoner, het dagelijks leven, de werkelijkheid achter de voordeur. 

Maar in de praktijk is dat vertrekpunt troebel geworden. We beginnen vaak niet bij de leefwereld van de bewoner, maar bij vastgoedoptimalisatie. Bij investeringsbesluiten die al richting hebben, bij portefeuilles met kaders, bij plannen die gemaakt zijn achter een bureau. En pas daarna gaan we ‘de bewoner meenemen’. We organiseren een inspraakavond, een klankbordgroep, of een koffie moment. En dan noemen we dat participatie. 

Maar welke vraag stellen we dan eigenlijk? In elk geval niet: wat heb jij nodig? Maar: kun jij je vinden in wat wij al bedacht hebben? En dat is geen participatie. Dat is het organiseren van draagvlak, terwijl het echte leven zich ergens anders afspeelt. Namelijk achter de voordeur. Waar schimmel zit, waar onderhoud blijft liggen omdat er ‘toch een renovatie aankomt’, en waar bewoners al jaren omgaan met problemen die niet in het projectplan staan. Daar ontstaat de kloof.

Plannen die logisch zijn op papier, maar wringen in de praktijk. Strategieën voor de lange termijn, terwijl bewoners nú ergens last van hebben. Een systeemwereld die vooruitkijkt en een leefwereld die al lang iets anders nodig heeft. Participatie wordt dan een ritueel: we halen op, we luisteren, maar binnen kaders die al vastliggen. De richting verandert zelden nog wezenlijk. 

Dus moeten bewoners meebewegen. In onze taal, in ons tempo, in onze logica. Maar wat als we het omdraaien? Wat als participatie geen instrument is, maar een relatie?
Dan begint het niet bij een renovatie, of een project, maar veel eerder. Bij het dagelijks beheer, bij reparatieverzoeken, bij gesprekken in de wijk, bij even aanbellen. In die kleine momenten leer je wat er speelt, en zo bouw je vertrouwen. 
Vertrouwen groeit langzaam: door er te zijn, door terug te komen, door te laten zien dat wat mensen zeggen, ertoe doet. Pas dan wordt een renovatie geen verrassing, maar een logisch vervolg, een piekmoment van de relatie. En dat vraagt om iets anders. Om continu luisteren, en investeren voordat het nodig lijkt.

De vraag is dus niet: hoe organiseren we participatie beter? De vraag is: waar kiezen we ons vertrekpunt? Bij de stenen? Of bij de mensen? Als je dat serieus neemt, verandert alles. Dan is participatie geen stap in het proces. Maar de basis ervan.

Rachida Achhoud begeleidt op 2 juli de tekentafel Schijnparticipatie en overvraging. Wil je erbij zijn? Meld je aan via de website van renda. www.renda.nl