nr 2 2010 van shampoofabriek tot woongebouw40 van shampoofabriek tot woongebouw Gebouw De Phoenix is een markant pakhuis aan de oude Rijn in Bodegraven. Het gemeentelijke monu- ment dateert uit 1915 en de bekendste functie was die van shampoofabriek van het merk Andr?lon. Na een ingrijpende transformatie huist het gebouw nu appar- tementen. tekst ir. mark notenboom adviseur DWA installatie- en energieadvies nr 2 2010van shampoofabriek tot woongebouw 41 De Phoenix heeft een interessante levensloop. Adriaan Cornelisz Honig, een koopman en fabrikant uit de Zaanstreek, stichtte aan het begin van de twintigste eeuw stoomolieslagerij De Vlijt en pakhuis De Phoenix in Bodegraven. De twee naast elkaar gelegen gebouwen hebben in die hoedanigheid een tijdlang dienst gedaan. De vrijstaande schoorsteen herinnert nog aan die periode. In de jaren veertig van de vorige eeuw werden de beide gebouwen door kapper Andr? de Jong overgenomen. Hij handelde in eigengemaakte shampoo en (haar)verzor- gingsproducten met de naam Andr?lon. De gebouwen werden gebruikt voor met name opslag van producten. Aan het einde van de twintigste eeuw werd de productie van shampoo in Bodegraven stopgezet. Tot die tijd zijn de panden gebruikt door de shampoofabriek. INteRessANte toekomst Na een korte tijd van leegstand heeft het gebouw zijn meest ingrijpende transformatie ondergaan. Niet aan de buitenkant, maar vooral aan de binnenkant. Hopman Interheem (nu Synchroon) heeft gebouw De Phoe- nix gerenoveerd tot 22 startersappartementen. Gebouw De Vlijt, gesi- tueerd naast De Phoenix, was ongeschikt voor transformatie naar moderne woningen en is gesloopt. De twee gebouwen waren altijd onlosmakelijk met elkaar verbonden. Niet alleen qua functie, maar ook wat betreft verschijningsvorm. Daarom heeft HM Architecten ervoor gekozen om (het niet monumentale) gebouw De Vlijt zoveel mogelijk in de oorspronkelijke verschijningsvorm te herontwerpen. De Vlijt huisvest nu zes eengezinswoningen. DuuRzAAm eN comfoRtABel Het uitgangspunt bij de renovatie van de appartementen in gebouw De Phoenix was dat aan de comfortnormen voor nieuwbouw moest worden voldaan (energieprestatie, geluidisolatie, daglicht, luchtverversing en thermisch comfort). Het duurzaam voortbestaan van het pand wordt namelijk voor een groot deel bepaald door het feit dat mensen zich prettig voelen in het gebouw. Dit werd gedurende het ontwerp en het uitvoeringsproces bewaakt door DWA installatie- en energieadvies. Het pakhuis is door de transformatie het hoogste woongebouw in Bode- graven geworden. Om optimaal van het weidse uitzicht over het groene hart te genieten is het pand voorzien van een extra verdieping met twee penthouses. Dit bood meteen de mogelijkheid om het nieuwe dak goed te isoleren. Het energieverlies wordt hierdoor gereduceerd en overver- hitting als gevolg van de zonbelasting op het platte dak blijft beperkt. Ook de gevels zijn nage?soleerd door middel van voorzetwanden en het enkelglas in de stalen kozijnen is vervangen voor HR++-glas in ge?so- leerde kozijnen. Een belangrijke reden hiervoor was om het energiever- lies te beperken, maar ook om de koudestraling van de gevel te voorko- men. Door middel van ventilatie rondom de balken die zijn opgelegd in het metselwerk van de gevel worden vochtproblemen voorkomen. GeluIDIsolAtIe Van binnen is het gebouw opnieuw ingedeeld. Alle wanden zijn verwij- derd, de houten vloeren en de hoofddraagconstructie zijn hergebruikt. Vanwege de beperkte mogelijkheid om de bestaande hoofddraagcon- structie te belasten, is gekozen voor lichte woningscheidende construc- ties. Om te voldoen aan de benodigde geluidisolatie bestaat de vloer uit een zwaluwstaart betonvloer, akoestisch ontkoppeld van de bestaande houten vloer. Dit is gecombineerd met een verlaagd plafond. Boven het verlaagd plafond zijn leidingen weggewerkt. Ook deze ruimte wordt licht geventileerd met buitenlucht. De woningscheidende wanden zijn opge- bouwd uit metalstud wanden met gescheiden stijl en regelwerk. Voor elke woning ontstaat een doos-in-doosconstructie die consequent is doorgezet (bijvoorbeeld bij de schachten). De trappenhuizen en de lift zijn volledig ontkoppeld van de woningen, zodat door de lichte constructie het risico op trillingen zoveel mogelijk beperkt bleef. Geluidmetingen die werden uitgevoerd door woningborg toonden aan dat ruimschoots aan de nieuwbouweisen wordt voldaan in het gebouw (Ilu;k =0dB en Ico =+5dB). INstAllAtIes Er zijn vier schachten gemaakt waar voor de boven elkaar gelegen woningen alle leidingen in zijn verwerkt. Op deze manier werd zoveel mogelijk voorkomen dat leidingen en kanalen versleept behoefden te worden. Het duurzaam voortbestaan van het gebouw is de grootste milieuwinst die behaald is. Het fabrieksgebouw blijft zo, ondanks en dankzij de vele verbouwingen nog steeds een gaaf voorbeeld van een oorspronkelijk fabriekscomplex uit het begin van de twintigste eeuw. Goed uitgerust voor nog eens honderd jaar. GeBouw De PHoeNIx Ontwikkelaar: Hopman Interheem (nu Synchroon) Architect: HM Architecten Constructeur: SmitWesterman Aannemer: Variant Bouwonderneming Adviseur technische installaties, bouwfysica en geluid: DWA Gebouw De Vlijt, gesitueerd naast De Phoenix, was ongeschikt voor transformatie naar moderne woningen en is gesloopt. De nieuwbouw huisvest nu zes eengezinswoningen. De gevels zijn nage?soleerd door middel van voorzet- wanden en het enkelglas in de stalen kozijnen is vervan- gen voor HR++-glas in ge?soleerde kozijnen.