Een flinke klus was het wel, de energetische verbetering van 58 appartementen in de Windhondflat in Tegelen. Een ingrijpende én unieke renovatie waarbij het woongebouw van een collectieve verwarmingsinstallatie naar een individueel systeem ging. Daarmee werd de flat uit 1970 het eerste woongebouw van Antares dat volledig gasloos is. Maar dat ging niet zonder slag of stoot.

Verouderde installaties en leidingen, slechte isolatie, alleen natuurlijke ventilatie en geen individuele energiekostenafrekening. Dat gecombineerd met de doelstelling van een energieneutrale toekomst in 2050 maakte het dat Antares koos voor het scenario om het woongebouw volledig te verduurzamen en gasloos te maken.

Rob Vrinzen is projectleider bij Antares en legt uit dat niet zomaar is gekozen voor het scenario om volledig gasloos te gaan. “Samen met onze ketenpartners Caspar de Haan en Kemkens hebben we alle scenario’s besproken. Qua investering lagen de hybride variant en de all-electric variant dicht bij elkaar. Maar we keken ook meteen hoe we het installatieconcept konden toepassen in de woning. Het unieke aan de Windhond? Een wintertuin! Een soort tweede balkon waar we achter een paneel een ruimte konden creëren voor de installatiekast met warmtepomp. De volgende uitdaging was het leidingtracé, want er was óók nog geen mechanische ventilatie aanwezig in het woongebouw. Dus zowel de waterleidingen als de ventilatiekanalen zijn aangepast.”

Van collectief naar individueel: ieder appartement kreeg een eigen elektra- en koudwatermeter. “Superfijn”, gaat Rob verder. “Geen gedoe meer met de afrekening. Om de woonlasten te verlagen, plaatsten we per appartement vier zonnepanelen op het dak van het woongebouw. Maar we gingen nog verder dan dat. De kopgevel is zuidoost georiënteerd, daarom hebben we een ZigZag-zonnegevel met zonnepanelen geïnstalleerd. Omdat we geen stroom meer nodig hebben voor de collectieve installaties, ledverlichting hebben toegepast in de bergingen en het trappenhuis en door de toepassing van de ZigZag-zonnegevel (opbrengst 16.000 kWh), gaat het algemeen stroomverbruik van 40.000 kWh naar 4000 kWh. En dat zorgt voor een reductie in de servicekosten. Gemiddeld gaan de energiekosten per appartement met 40 euro per maand omlaag, afhankelijk van de gezinssamenstelling en het verbruik. Op jaarbasis besparen we 64.000 m3 gas en daarmee stoten we 111.032 kg minder CO² uit, wat gelijk staat aan de aanplant van 4274 bomen! Ook leuk: op de zonnegevel is een gestileerde versie van het familiewapen van de familie Von Hundt zum Busch te zien. In dat wapen zijn twee windhonden verwerkt, waarnaar het woongebouw genoemd is. De familie Von Hundt zum Busch woonde een tijd in kasteel Holtmühle, niet ver van de Windhondflat.”

“Bij dit project hebben we het sentiment dat er heerste van tevoren niet goed ingeschat”, vertelt Jacqueline Hendriks, projectcoördinator bewoners bij Antares. “We hebben drie maanden vertraging opgelopen omdat bewoners een handtekeningactie tegen het duurzaamheidsconcept opgezet hadden. Daaruit bleek dat 80 procent tégen de renovatie was. Dat kwam omdat bewoners de modelwoning al gezien hadden vóórdat de huiskamergesprekken plaats hadden gevonden. En zonder de juiste informatie op zak, hebben zij de conclusie getrokken dat ze tegen de renovatie waren. We hadden de bewoners echt moeten informeren over de concrete plannen vóórdat we aan de modelwoning begonnen.” En dus moest Antares opnieuw draagvlak creëren. “We organiseerden een informatieavond om het sentiment om te buigen, legden alles nog eens goed uit in een informatiebrochure en begonnen direct met huiskamergesprekken. Zo wisten we alsnog 71,4 procent instemming te halen. Daarmee hadden we groen licht”. Maar was het startmoment een moment van opluchting? “Niet helemaal”, gaat Rob verder. Want we werkten in strangen, van boven naar beneden, en dan wil je toch dat in elke woning de voordeur opengaat zodat de vakmannen verder kunnen. Maar als dan nog steeds 30 procent van de bewoners niet mee wil werken, wordt dat lastig.”

“Gelukkig ging uiteindelijk overal de voordeur open”, vertelt Jacqueline. En dat komt met name dankzij de goede samenwerking met de ketenpartners Kemkens en Caspar de Haan. Voor uitvoerder Jan Snijders van Caspar de Haan was het zijn eerste project als uitvoerder. “Meteen extra spannend, maar alle aandacht ging uit naar de kwaliteit van de werkzaamheden en zo goed mogelijk luisteren naar de wensen van de bewoners. Of het nou een gordijnkoof was, een voorzetwandje of een grotere keuken: we hebben het – aan de binnenkant van de woning – allemaal geregeld voor de bewoners.” Dave van Bijsterveld, hoofdmonteur bij Kemkens, bevestigt dat, maar vult aan dat ze het maatwerk wél zo veel mogelijk uniform probeerden te houden. Ook vertelt hij dat door écht te luisteren en je te verplaatsen in de bewoners, je samen veel kunt bereiken. “We zijn op verzoek bij iedereen langs geweest om een luisterend oor te bieden. Wanneer iemand bijvoorbeeld niet meer zo mobiel was en het lastig vond om spullen te verplaatsen, dan boden wij een helpende hand. Zo hebben we het samen met de bewoners geflikt. En dat geeft een voldaan gevoel!”

Een renovatie kan niet zonder overlast uitgevoerd worden. Het werken in de woning gaat gepaard met stof en geluid. Henk Faassen (79), die samen met zijn vrouw Annie sinds twaalf jaar een appartement op de vijfde verdieping huurt en zelf ook erg opzag tegen de renovatie, kan zich best wat voorstellen bij de koudwatervrees van medebewoners. “Kijk, verreweg de meeste bewoners hier zijn senioren. Als je al heel lang geen achttien meer bent, kijk je als een berg op tegen al dat gedoe dat bij een renovatie komt kijken. Het lawaai, de rommel, het stof. Voor niemand leuk, maar al helemaal niet als je aardig op leeftijd bent.”
“Daarom hadden we ook twee rustwoningen in het complex én een externe rustwoning in ’t Peske”, vult Jacqueline aan. “En ’t Winkhónk’, de gezellige koffiekeet op het terrein.” “Maar heel erg veel gebruik hebben de bewoners daar niet van gemaakt”, zegt Henk Faassen. “Ik had de indruk dat veel bewoners elkaar onderling even uit de brand hielpen als er veel lawaai was of het koud in huis was. Geregeld hoorde ik de een tegen de ander zeggen: “Bij mij is het lekker warm binnen. Kom gerust even bij mij opwarmen.” Ook prima natuurlijk.”

Al met al een unieke renovatie: hoogbouw dat gasloos wordt, een verwarmingssysteem dat van collectief naar individueel gaat én niet meteen 70 procent instemming. Daarom besloot Antares dit verhaal te delen met andere corporaties tijdens twee ontbijtsessies. “We hebben niks te verbergen”, vertelt Rob. “Dus waarom niet delen wat goed gaat en waar je juist tegenaan loopt? Eerst hebben we ons verhaal verteld en daarna lieten we de corporaties kijken in de modelwoning én in een bewoond appartement. Zodat ze ook echt konden zien hoe het leidingverloop en het installatieconcept eruitziet en dus wat de impact is op de appartementen voor onze huurders. Het complete verhaal. En dat werd gewaardeerd!”