netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Zonnewarmte voor Buiksloterham
Nieuwe impuls circulaire wijk
Nadine Huiskes

di 3 maart 2020
artikel

De nieuwe wijk Buiksloterham in Amsterdam-Noord wordt een circulaire hotspot. Een innovatief zonnedak levert er nu klimaatneutrale warmte aan sociale huurwoningen.

Aan de Noordelijke IJ-oever in Amsterdam verrijst de nieuwe duurzame wijk Buiksloterham. Braakliggende kavels en oude industrie maken plaats voor zo’n 4.500 woningen en werkruimten. Het gehele gebied wordt duurzaam ontwikkeld en aangesloten op stadswarmte. In deelproject City Plot realiseert woningcorporatie De Alliantie 550 sociale huurwoningen. Het dak van een van de parkeergarages in de buurt wordt benut voor zonnecollectoren die als nieuwe warmtebron aan het lokale warmtenet worden gekoppeld. Over een oppervlakte van zo'n driehonderd vierkante meter heeft Westpoort Warmte (een samenwerking tussen afvalenergiebedrijf AEB Amsterdam en energiebedrijf Vattenfall) in totaal 1.680 zonnecollectoren op het dak geïnstalleerd. "In een stedelijke omgeving is een dak met zonnecollectoren van dit formaat nog niet eerder gerealiseerd", vertelt technisch projectmanager bij Vattenfall Stefan Klingler.

Circulaire wijk

"Vier jaar geleden hebben we samen met een aantal partijen, waaronder de gemeente Amsterdam en Westpoort Warmte, het manifest Circulair Buiksloterham opgesteld", vertelt projectmanager Sven Hillecamp van woningcorporatie De Alliantie, kartrekker om samen met partners de ambities uit het manifest uit te werken. Buiksloterham staat bekend als een living lab waar experiment, onderzoek en innovatie actief worden gestimuleerd en toegepast om duurzaamheid en leefbaarheid naar een hoger niveau te tillen. Het slimmer omgaan met materialen, energie en afval staat centraal. Materiaal wordt bijvoorbeeld zoveel mogelijk op hoog niveau gerecycled, energie wordt lokaal en op hernieuwbare wijze opgewekt, en er is oog voor de biodiversiteit in de wijk en voor het welbevinden van de bewoners. De noodzaak van samenwerking en kennisuitwisseling is ook een prominent onderdeel van het manifest.

Voor City Plot, is bewust gekozen voor stadsverwarming, vertelt Hillecamp. "In de ontwerpfase hebben we naar twee opties gekeken: warmte- en koude-opslag (WKO) in combinatie met warmtepompen en stadswarmte. Een van de aandachtspunten vanuit de woningbouwcorporatie was dat de warmte voor City Plot honderd procent CO2-neutraal moest zijn. Dit is gelukt omdat op een aantal plekken in het warmtenet CO2-neutrale warmte wordt opgewekt." Westpoort Warmte levert met restwarmte uit de afvalverbrandingscentrale van AEB stadsverwarming aan Amsterdam-Noord en West. De lokale CO2-reductie kwam vorig jaar al uit op 58 procent.

"De zonnecollectoren vangen zonlicht op en de warmte zorgt ervoor dat een vloeistof wordt opgewarmd."

Zon voor CO2-vrije warmte

Het zonnedak werkt op een andere manier dan de zonnepanelen die we nu al op veel daken in Nederland tegenkomen, legt Klingler uit. "De zonnecollectoren vangen zonlicht op en de warmte zorgt ervoor dat een vloeistof wordt opgewarmd. Deze vloeistof wordt via een buizensysteem naar het voorraadvat gepompt, waar de warmte wordt overgedragen aan een tweede systeem. De afgekoelde vloeistof wordt teruggepompt naar de zonnecollector om opnieuw op te warmen. Zolang de zon schijnt, herhaalt deze cyclus zich continu. De opgewekte warmte wordt via het tweede systeem overgedragen aan het warmtenet."

De verwachte opbrengst van het zonnedak in Buiksloterham ligt rond de 450 gigajoule per jaar. Hiermee kunnen twintig woningen worden voorzien van warmte - warm tapwater en verwarming - die honderd procent CO2-vrij is. De warmte afkomstig van het dak van de parkeergarage komt samen met de warmte van de hoofdbron, de afvalverbrandingscentrale, bij de woningen in City Plot terecht. Het zonnedak is daarmee gebaseerd op de principes van circulariteit: binnen een gesloten systeem energie opwekken en gebruiken.

Stadsverwarming in de buurt Buiksloterham. Foto Sia Windig.

Nieuwe duurzame bronnen

Het warmtenet van Westpoort Warmte groeide de afgelopen jaren met zo’n vijfduizend woningen per jaar. Vooral in de bestaande bouw neemt het aantal aansluitingen toe. De verwachting is dat het aantal nieuwe aansluitingen in de toekomst oploopt tot achtduizend per jaar. Het toevoegen van nieuwe bronnen aan het warmtenet is hierbij een prioriteit. De stadsverwarming in Amsterdam is al sinds de jaren negentig in gebruik en het netwerk is nog altijd volop in ontwikkeling. Zo kunnen er steeds duurzame bronnen aan het warmtenet worden toegevoegd. Voor City Plot wordt bijvoorbeeld ook gekeken naar het aansluiten van pelletkachels.

"Buiksloterham staat bekend als een living lab waar experiment, onderzoek en innovatie actief worden."

Zonnepanelen versus zonnecollectoren

De Alliantie streeft naar een duurzame woningvoorraad en daar past een initiatief zoals het zonnedak goed bij, vertelt Hillecamp. "Ik vind het een goede zaak dat we samen praktisch aan de slag gaan om het CO2-vraagstuk op te lossen en ik verwacht dat lokale initiatieven met zonnewarmte de komende jaren een vlucht zullen nemen. Veel daken worden nu vol gelegd met zonnepanelen, maar je zou ook naar panelen kunnen kijken die zowel elektriciteit als warmte opwekken. Dit soort panelen zijn al op de markt." Hillecamp spreekt de wens uit dat op een later moment de tijd rijp is om ook andere kwesties aan te pakken, zoals het vastrecht. Dit is een vaste component in de energierekening die momenteel voor alle gebruikers hetzelfde is, ongeacht de grootte van de woning en het energieverbruik. Voor bewoners van sociale huurwoningen is dit een relatief groot deel van hun energierekening, ook als ze weinig energie verbruiken. Aanpassing van de wet- en regelgeving, specifiek de Warmtewet, is noodzakelijk om in de toekomst meer keuze in prijsstelling voor gebruikers te kunnen realiseren zegt Hillecamp.

Circulair Buiksloterham streeft naar energiepositiviteit

Buiksloterham is niet alleen een living lab en koploper in circulaire bouw. Binnenkort komt er ook een energiepositieve wijk. Op twee locaties in het gebied, die in totaal circa 20.000m2 met woningen en commerciële voorzieningen beslaan, worden nieuwe en bestaande energiecoöperaties met elkaar verbonden. Via een lokaal digitaal platform kunnen bewoners duurzaam opgewekte energie verhandelen die ze zelf hebben opgewekt maar niet nodig hebben.

Het smart city project wordt mogelijk gemaakt door een subsidie van de Europese Commissie, die bijna tien miljoen euro heeft toegekend om in Amsterdam een wijk te ontwikkelen die meer energie opwekt dan verbruikt. Het initiatief is onderdeel van een Europees project waarmee in totaal dertig steden, kennisinstellingen en bedrijven uit elf landen tot 2024 samenwerken om energiepositieve wijken te ontwikkelen in acht Europese steden. De eerste resultaten uit het project worden naar verwachting in 2020 gepubliceerd.


Ben je geïnteresseerd in circulariteit en wil je weten hoe andere organisaties concreet invulling geven aan dit thema? Kom dan op 16 april naar de Dag van de Circulariteit.

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2020 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren