netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

Op weg naar een inclusieve samenleving
Wikke Peters

ma 3 september 2018
artikel

"Stel niet de vraag: wat mankeer je, maar: wat kun je? In Nederland bekijken we alles door een zorgbril en maken mensen cliënt in een dossier waarin het gebrek centraal staat. Dat hindert een brede kijk." Een interview met Erik Dannenberg, fervent pleitbezorger van de inclusieve samenleving.

“Ik ben eigenlijk een verdwaalde hulpverlener. Ik ben opgeleid tot maatschappelijk werker, en ik kwam in aanraking met mensen die ernstig maatschappelijk ontregeld waren. Het werd me ook al snel duidelijk, dat je in Nederland goed kunt worden geholpen als je één probleem hebt. Bijvoorbeeld een verslaving, of schulden, of een laag IQ. Wanneer een aantal van deze dingen samenkomen, wat vaak zo is, dan weten we het meteen niet meer. Dan word je als een hete aardappel van de ene instantie naar de andere doorgegeven. We zijn ontzettend gericht op enkelvoudige problematiek, en denken de oplossing te vinden in categorale voorzieningen. Moeilijke kinderen zet je op een aparte school. Ben je in de war, dan ga je naar een psychiatrische instelling. Maar dat is geen inclusieve samenleving, waarin ieder zijn plek heeft en mág hebben. Het is het creëren van eilandjes, waarop we mensen met hetzelfde etiket zetten en dan vinden dat we goed voor ze zorgen. Ik geloof dat het antwoord veel meer zou moeten zitten in het aanpassen van je samenleving aan diversiteit.”

Erik Dannenberg is voorzitter van Divosa, de vereniging van gemeentelijke directeuren in het sociaal domein. Eerder was hij directeur bij het Leger des Heils en wethouder van de gemeente Zwolle met portefeuilles in het sociale en fysieke domein.

Woonvraag in plaats van zorgvraag

Dannenberg hield zich onder andere bezig met de transitie van het speciaal onderwijs. Ook daar zag hij de neiging om de ‘lastige’ gevallen te separeren van de ‘gewone’ kinderen. “Maar je zou jezelf ook de vraag kunnen stellen: wat mist er in onze kennis en ons pedagogisch klimaat, dat wij deze kinderen hier niet kunnen bieden wat ze nodig hebben?”

En dat wat mensen nodig hebben vertalen we maar al te vaak naar een zorgvraag. “Dat is de taal die we kennen en begrijpen. Maar heel vaak is dat wat we interpreteren als een zorgvraag, eigenlijk een leervraag, of zelfs een woonvraag.” Dannenberg weet genoeg voorbeelden van dat laatste. “Ik hoorde van een geval van een man met psychische problemen. Overdag functioneerde hij goed, maar ’s nachts begon hij af en toe te spoken. Bonken en schreeuwen. Hij kon het niet tegenhouden. Verschrikkelijk natuurlijk voor zijn directe buren, die deden geen oog meer dicht. Haal je zo iemand dan uit zijn huis?”

De oplossing zat in een heel andere hoek. “In samenwerking met de woningcorporatie werd er een kamer geluiddicht gemaakt, waar deze man ’s nachts verbleef, uiteraard ook in nauw overleg met hemzelf en de buren. Het bleek een prima pragmatische insteek: de buren ervaren geen overlast meer, en deze man kan gewoon in zijn huis blijven wonen. Hij behoudt zijn relatief normale leven. Het inschakelen van een aannemer in plaats van een rechter of hulpverlener, heeft een maatschappelijk ontregeld leven voorkomen. Ik pleit voor het creëren van een context waarin mensen hun huisvesting niet verliezen en je de vraag stelt: wat heeft iemand nodig om te kunnen blijven?”
 

"Het inschakelen van een aannemer heeft een maatschappelijk ontregeld leven voorkomen."

Autonome professionals

Hoe werkt dat dan in de praktijk? “Makkelijk is het niet”, beaamt Dannenberg. “Het vraagt om werken op lokaal niveau, op microniveau, om het bouwen van oplossingen om mensen heen. Om een creatieve aanpak per casus, om relatief autonome professionals die met geld, tijd en deskundigheid kunnen werken aan een inclusieve samenleving. Voor continuïteit in een wijk moet je hoogwaardige professionals de ruimte geven om samen met bewoners en familieleden oplossingen te zoeken.”

In een hoogbouwflat in Zwolle werd jaren geleden al maatwerk toegepast. “Daar wonen veel mensen die echt op de onderste trede van de woningladder staan. Per woning werd één hulpverlener verantwoordelijk. Iemand die de familie en alles wat er speelt door en door kent. Dat werkt: de mensen die er wonen waren tevreden. Maar als je nou aan deze hulpverleners vroeg wat hun grootste uitdaging is, dan was het antwoord: mijn baas die over mijn schouder meekijkt, en zich afvraagt of ik wel genoeg indicaties binnenbreng.”

Beargumenteerd afwijken

Professionals zouden de samenwerking met andere instellingen en de transparantie niet moeten schuwen vindt Dannenberg. “Zie hen óók als collega’s die je trakteert wanneer je jarig bent. We hebben onze mond vol van samenwerking, maar ondertussen zie je nog steeds dat organisaties met een wettelijke taakstelling vooral functioneren binnen hun eigen kaders en handelen vanuit hun eigen belang. Een bizar voorbeeld: een dakloze met schulden. Die wil de schuldsanering in, maar dat kan bij de gemeente pas als je een vaste woon-of verblijfplaats hebt. Maar de corporatie wil hem pas plaatsen als hij kan aantonen dat hij in een schuldsaneringstraject zit. Dit soort protocollen heeft als gevolg dat mensen dieper in de ellende zakken. Je hebt mensen nodig die durven zeggen: klopt, dit is het interne protocol, maar toch gaan we het anders doen. Mensen die beargumenteerd durven afwijken. Begrijp me goed, ik ben echt wel van duidelijke regels en heldere communicatie. Maar ik ben niet van om mensen protocollair verantwoord naar de donder te laten gaan.”

Ook tijdens zijn werk voor het Leger des Heils, zocht Dannenberg soms de confrontatie. “Ik had me met plezier voor de rechter verantwoord, om uit te leggen hoe we mensen soms moesten beschermen tegen schuldeisers en deurwaarders. Mensen verdienen een herstart, een perspectief. Ik heb zoveel mensen naar een relatief normaal bestaan zien klimmen met de juiste hulp. Mijn ervaring heeft me geleerd: vertrouwen geven, is vertrouwen krijgen. En ik word liever een keer bedonderd in plaats van dat ik tien andere mensen in de kou laat staan.”
 

"Je hebt mensen nodig die durven zeggen: dit is het protocol, maar toch gaan we het anders doen!"

Optimum

“Het creëren van een inclusieve samenleving is een ploeterproces van jewelste. Iedereen is zoekende, ook de corporaties, die natuurlijk nog te kampen hebben met de nadagen van het ‘Blokchagrijn’. Ik verwacht niet dat een samenleving die niet gewend is aan diversiteit, en die wél gewend is om mensen te sorteren op basis van een beperking, zomaar ineens kan schakelen naar nieuwe vormen, naar een ‘gespikkelde’ samenleving. Ik denk ook niet dat een samenleving ooit volledig inclusief kan worden, maar ik geloof wel dat we op zoek kunnen naar het optimum. Daar zijn we nu nog lang niet. Toch ben ik er niet pessimistisch over. Als ik zie hoe ontzettend veel burgerinitiatieven er zijn. Zoveel initiatieven die gericht zijn op zelf verantwoordelijkheid nemen, op zorg dragen voor elkaar, dan durf ik wel optimistisch te zijn.”

Dag van de Bewoner

Erik Dannenberg is openingsspreker de Dag van de Bewoner, op 11 oktober. Hier vertelt hij hoe je voor, tijdens en na renovatie een goede leefomgeving creëert waarin iedereen kan blijven functioneren? Meer informatie over deze dag vind je op www.renda.nl/dagvandebewoner.

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2018 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren