netwerk voor professionals in de sociale woningbouw

"Duurzaamheid zit bij ons in de genen"
Dionne Verstegen

di 14 mei 2019
artikel

Woonwaard won dit jaar de WoCo25 Award voor meest duurzame woningcorporatie. Onder andere de samenwerkingsinnovatie bij de aanpak van de Rivierenwijk in Heerhugowaard werd geprezen. Hoog tijd voor een interview met directeur-bestuurder Joke van den Berg en adviseur duurzaamheid Hans Hoogervorst.

In de jaren ’80 wijk in Heerhugowaard gaan 500 huurwoningen van het gas af. De woningen worden aangesloten op het warmtenet van afvalverwerkingsbedrijf HVC. Aangezien er sprake is van een overcapaciteit kan HVC, gevestigd te Alkmaar, alle woningen in de omgeving voorzien van warmte. De hoofdleiding van dit duurzame warmtenet, dat gevoed wordt met warmte van verbranding van biomassa en afvalhout, ligt er al. Met aftakkingen wordt het net de wijk in gelegd. Een behoorlijke klus, die veel meer partijen raakt dan alleen de woningcorporatie.

Samenwerkingsinnovatie

Zodoende besloot Woonwaard een samenwerking op te zetten met de gemeenten Alkmaar, Heerhugowaard en Langedijk, corporaties Kennemer Wonen en Woonstichting Langedijk, HVC, netwerkbeheerder Liander, huurders en particuliere eigenaren. “Het is belangrijk om elkaar goed te leren kennen. Het lijkt simpel om woningen op het warmtenet aan te sluiten, maar daar zit een wereld van werk achter”, vertelt directeur-bestuurder Joke van den Berg. “Daarnaast willen wij de woningen verduurzamen met behulp van isolatiemaatregelen en zonnepanelen, een optionele keuze voor bewoners. Tegelijkertijd wil de gemeente de wijk opknappen, door de infrastructuur aan te pakken en te zorgen voor meer groen. We zagen dus een fusie van belangen en wilden daarom met alle betrokkenen om tafel gaan zitten om te bespreken wat er per partij allemaal op de agenda staat, hoe de processen precies in elkaar zitten en hoe je deze het beste op elkaar kunt afstemmen.”

Adviseur Duurzaamheid Hans Hoogervorst vult aan: “Concreet hebben we een stuurgroep, projectgroep en diverse werkgroepen opgezet met mensen uit al deze organisaties. Zo staan alle neuzen dezelfde kant op, kunnen we zaken makkelijker met elkaar afstemmen en weten we elkaar snel te vinden. Het project in de Rivierenwijk is slechts het begin, uiteraard gaan we hierna kijken hoe we ook andere wijken op het warmtenet kunnen aansluiten, of eventueel op een andere manier kunnen verduurzamen.”

NOM-renovaties

Dat Woonwaard de award voor meest duurzame woningcorporatie wint komt niet als een complete verrassing. Nieuwbouwprojecten worden al geruime tijd gasloos opgeleverd en eind 2013 leverde de corporatie als eerste Nederland een tot Nul-op-de-Meter gerenoveerde woning op. “Inmiddels hebben we een hele buurt van 400 woningen naar NOM gerenoveerd”, vertelt Van den Berg.

De verwachtte opschaling van het NOM-concept bij renovaties blijft vooralsnog echter uit. Van den Berg: “Elk corporatie maakt zijn eigen keuzes voor de verduurzaming van haar woningvoorraad. We zien dat NOM relatief weinig wordt gedaan, mede door de hoge investeringskosten. Daardoor zien we nog niet de grote aantallen die nodig zijn voor een schaalsprong. Zodoende sturen wij naast NOM ook op andere verduurzamingsoplossingen, zoals aansluiting op het warmtenet. En bij wijken waar we nog niet precies weten welke richting het wordt, verduurzamen we de woningen in elk geval alvast door bijvoorbeeld isolatiemateriaal of PV-panelen aan te brengen.”

“NOM is een van de verduurzamingsrichtingen, niet dé verduurzamingsrichting. We merken namelijk in de praktijk dat het NOM-concept niet zo flexibel is dat het voor al het vastgoed een geschikte oplossing is. Soms heeft een woning te veel glas oppervlakte of een uitbouw, waardoor je er geen gevel aan kan hangen”, aldus Hoogervorst. Van den Berg vult aan: “Toen we met NOM startten dachten we: een rijtjeswoning is een rijtjeswoning, dus het is redelijk makkelijk te standaardiseren met een concept. Maar als je aan het werk gaat merk je dat de ene rijtjeswoning de andere rijtjeswoning niet is, dus je moet toch steeds iets aanpassen aan je concept. Dat is een leerpunt dat je gaandeweg ontdekt.”

"Het NOM-concept is niet zo flexibel dat het voor al het vastgoed een geschikte oplossing is."

Duurzaamheidsgenen

Duurzaamheid zat al vroeg in de genen van Woonwaard. Van den Berg: “Grappig genoeg is het niet iets waar we bewust een programma voor hebben opgezet. We zijn enkele jaren geleden gewoon begonnen met experimenteren en zijn zo steeds enthousiaster geworden. Dat enthousiasme is vervolgens als een soort olievlek verspreid onder de medewerkers. Toen we afgelopen zomer een bestuurswissel hadden, heb ik een rondje gemaakt door de organisatie om te vragen wat de nieuwe bestuurder mee moest brengen en toen gaven veel medewerkers aan dat het in elk geval iemand moest zijn die net zo graag wilde verduurzamen als de rest van de organisatie.”

Hoogervorst: “Wat dat betreft is het ook een hele mooie wisselwerking. Juist omdat je gaat experimenteren zien mensen onze duurzaamheidsagenda. Dat trekt vervolgens weer medewerkers aan die duurzaamheid zelf ook belangrijk vinden en zo blijft het thema hoog op de agenda staan. We hebben vorig jaar ook een greenteam opgericht, met medewerkers uit elk team, waarbij we niet alleen kijken of onze interne processen duurzamer kunnen, maar ook naar onze verhuurprocessen en wanneer we het beste duurzame maatregelen kunnen treffen binnen onze woningvoorraad. Ook dat geeft weer een extra spirit aan zo’n thema en zorgt ervoor dat medewerkers echt intrinsiek gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan met duurzaamheid.”

Warmtevisie

Die intrinsieke motivatie is volgens Hoogervorst erg belangrijk. “Om echt stappen te kunnen zetten op dit gebied heb je in eerste instantie een visie en draagvlak nodig vanuit het bestuur. Natuurlijk ‘moeten’ we verduurzamen, maar een intrinsieke motivatie geeft je wel een voorsprong. Tevens denk ik dat je verder komt door kennis te delen. Ik nodig dan ook regelmatig andere corporaties uit om te komen kijken en haak ze waar mogelijk aan bij projecten.”

Van den Berg: “Daarnaast zou ik andere corporaties willen adviseren om te zorgen dat ze aan tafel komen bij de warmteplannen die gemeentes nu aan het maken zijn. Zo kunnen ze inzicht geven in hun bezit en hiermee de warmtevisie van de gemeente aan laten sluiten op hun duurzaamheidsstrategie. Dat maakt de transitie meteen een stuk makkelijker. En kijk hierbij vooral wat er beschikbaar is in de omgeving en benut dat. Bij ons blijkt nu bijvoorbeeld dat de NOM-woningen in Heerhugowaard vlak bij de hoofdlijn van het warmtenet liggen. Dat inzicht hadden we helaas nog niet toen we daar starten met het aanpakken van de woningen, ook omdat er nog niet gedacht werd vanuit warmtevisies.”

"Zorg dat je als corporatie aan tafel zit wanneer gemeentes hun warmtevisies maken."

Nauw contact

Hoogervorst: “Het warmtenet van HVC loopt verspreid over drie gemeentes. Regionale samenwerking is hier dus heel belangrijk. De gemeentes hebben nauw contact met elkaar, stemmen hun plannen op elkaar af en gaan zo stap voor stap aan de slag te gaan met die verduurzaming. We hebben natuurlijk wel geluk dat de hoofdleiding van het warmtenet er al ligt en dat we kunnen kijken hoe we zoveel mogelijk buurten hierop aan kunnen sluiten, in samenwerking met de andere corporaties in deze regio. Het mooie is dat HVC aangegeven heeft dat dit voor hen ook een trigger is om het warmtenet verder uit te breiden. Als wij dit niet al in een vroeg stadium aangegeven hadden, hadden ze dat nooit gedaan. Dat is meteen het grote voordeel van nauw in contact staan met elkaar: je kunt elkaar tijdig en goed informeren.”

Ook op praktisch niveau is er een goede samenwerking nodig. “Zo moeten we nu zo’n zes maanden van de voren de gasaansluiting opzeggen bij Liander, anders hebben ze de capaciteit niet gereserveerd. We moeten dus heel ver vooruitdenken en plannen om alles in goede banen te leiden”, vertelt Hoogervorst.

Draagvlak bij bewoners

Door de woningen op het warmtenet aan te sluiten staat Woonwaard ook nauw in contact met haar huurders. Hoogervorst: “Bij de eerste bewonersavond merkten we dat er al veel draagvlak was voor onze plannen. Uiteraard kregen we ook veel vragen. Om ook tijdens de werkzaamheden zoveel mogelijk vragen te kunnen beantwoorden, willen we een proefwoning in gaan richten waar bewoners terecht kunnen. Een groot voordeel van dit specifieke project is dat de servicekosten niet zullen stijgen na de renovatie. Ook krijgen alle bewoners een inductie kookplaat en pannenset.”

Woonwaard vindt het belangrijk dat huurders begrijpen waarom de verduurzaming van hun woning belangrijk is. “We hebben onder andere een animatiefilmpje gemaakt dat we ook op bewonersavonden laten zien. Hierin leggen we uit dat we de woningen verduurzamen door ze van het gas af te halen, goed te isoleren en nieuwe installaties aan te brengen. Op deze manier dragen we bij aan vermindering van de CO2-uitstoot en dragen we eraan bij dat de temperatuur niet meer dan 2 graden stijgt. Daarnaast besteden we er ook aandacht aan in ons bewonersblad en stimuleren we bewoners ook om zelf aan de slag te gaan met duurzaamheid.”

Van den Berg vult aan: “We zien nu al dat sommige bewoners aan ons vragen wanneer hun woning aan de beurt komt. Deze initiatieven proberen we zoveel mogelijk mee te nemen in onze aanpak. Zo hebben we een seniorencomplex aan de Plutostraat, waar bewoners al een tijdje vroegen om zonnepanelen op het dak. Daar zijn we nu een pilot gestart, waarbij naast de zonnepanelen op het dak, ook een batterij is geplaatst in de hal. Hier wordt het overschot aan opgewekte energie opgeslagen en die kan op piekmomenten, bijvoorbeeld bij het gebruik van de lift, deze energie terug leveren aan het complex. Hierdoor heb je ook een minder zware aansluiting op het energienet nodig, dus uiteindelijk verlagen zowel de servicekosten als de energiekosten voor bewoners. Dit soort innovatieve oplossingen maken de energietransitie betaalbaar.”

Koopwoningen verduurzamen

Woonwaard kijkt niet alleen naar het verduurzamen van haar eigen bezit, maar probeert ook particuliere eigenaren aan te haken. Zo bestaat de Rivierenwijk voor de helft uit koopwoningen. De gemeente wil ook deze woningen meenemen in het verduurzamingstraject, maar dat blijkt nog niet zo eenvoudig. Hoogervorst: “Er is voor dit project wel een subsidie aangevraagd, maar helaas is deze niet toegekend. Dat betekent dat particulieren de verduurzaming van hun woning volledig uit eigen zak moeten betalen. In dit geval komt dat neer op ongeveer €10.000,-. Dat hebben de meeste mensen natuurlijk niet zomaar op hun bankrekening staan.”

Van den Berg: “Je zou eigenlijk iets anders moeten verzinnen voor die duurzaamheidsfinanciering. De financieringsstroom voor verduurzaming moet niet in de energierekening gaan zitten, maar in de maatregelen die je treft om de energierekening naar beneden te brengen. Eigenlijk moet je op zoek naar een soort EPV-constructie, waarbij je als koper geen €150,- voor je energie betaalt, maar € 150,- betaalt om de verduurzaming van de woning af te lossen. Dat zou op dit moment nog niet bij een warmtenet oplossing mogelijk zijn, omdat daar geen energiekostenbesparing in zit. Maar het kan wel bij NOM-woningen of woningen met isolatiemaatregelen of zonnepanelen. Het wordt dan een soort object gebonden lening. Hierover zijn we in gesprek met banken, om te kijken of zij zo’n product willen ontwikkelen. Maar dat is best lastig, mede omdat er nog geen wetgeving voor is.”

Hoogervorst: “Wat ook zou helpen is als de gemeente een soort scope afgeeft, bijvoorbeeld dat een wijk na 10 jaar volledig gasloos moet zijn. Dan kunnen mensen hier rekening mee gaan houden, ook in hun begroting. Ook daarvoor is een regionale warmtevisie belangrijk. Zo weet je als particulier wat er in jouw gebied gaat gebeuren. En dan weet je dus ook of je bijvoorbeeld nog een nieuwe Cv-ketel moet kopen, of dat dat niet nodig is omdat er een warmtenet komt.”

Joke van den Berg, Directeur-bestuurder. Foto: Woonwaard

Hans Hoogervorst, Adviseur Duurzaamheid. Foto: Woonwaard

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Renda en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2019 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren